Drewniany zamek, który otrzymał nazwę Schönewik, nie był jeszcze ukończony, gdy pod jego mury przybyli zbuntowani Prusowie. Według legendy w zamku przebywał tylko jeden rycerz ze sługą, a bramę można było otworzyć od zewnątrz, lecz jakaś nieznana siła oślepiła Prusów i zrezygnowali oni ze zdobycia Schönewiku. Na tym jednak szczęśliwe zbiegi okoliczności w dziejach Fischhausen się skończyły.
Po stłumieniu powstania pruskiego okolicę przekazano w użytkowanie zakonowi z myślą, że siłami zakonnymi wzniesione zostanie tu murowane umocnienie. Dokładna data budowy ceglanego zamku nie jest znana, ale najprawdopodobniej rozpoczęto ją w latach 1280–1285. W rezultacie powstał „pełny” czteroskrzydłowy zamek z rozbudowanym przedzamczem i fosami wodnymi. Staraniem biskupa sambijskiego u stóp zamku założono osadę Bischofshausen (dosłownie „domy biskupie”), która 19 sierpnia 1305 roku otrzymała prawa miejskie. Sama nazwa Bischofshausen do XV wieku stopniowo przekształciła się w Fischhausen.
Początkowo zamek leżał w bardzo korzystnym miejscu, ponieważ cieśnina między lądem a dzisiejszą Mierzeją Wiślaną znajdowała się wówczas dokładnie naprzeciw niego, a zatem obok przepływały statki handlowe. Na rozwój miasta i okolicy korzystnie wpływał też status zamku jako rezydencji biskupiej. Poza tym zamek nie był narażony na najazdy Litwinów, gdyż leżał na głębokim zapleczu, pod osłoną Królewca.
Później jednak dawną cieśninę zamuliło piaskiem, a nowa powstała tam, gdzie znajduje się obecnie, przez co Fischhausen od razu stracił znaczenie strategiczne. Po Wielkiej Wojnie z lat 1409–1411 i klęsce w bitwie pod Grunwaldem mieszczan Fischhausen, podobnie jak innych mieszczan, obłożono wysokimi podatkami na spłatę długów i kontrybucji. W dodatku w 1416 roku przez miasto przetoczyła się zaraza, która pochłonęła życie wielu mieszkańców, w tym samego biskupa Heinricha IV von Schauenburga. Kolejne nieszczęścia przyniosła zamkowi wojna trzynastoletnia (1454–1466). Biskup Nikolaus II von Schöneck uznał, że pod koroną polską biskupstwu sambijskiemu będzie lepiej, i przyłączył się do Związku Pruskiego, jednak wysłany pod mury Fischhausen oddział zakonny Hansa von Gleichena zmusił biskupa Nikolausa do złożenia przysięgi zakonowi, który wydzielił do obrony zamku niewielką załogę. O ile jednak sto lat wcześniej Fischhausen leżał na głębokim zapleczu, o tyle teraz znalazł się na samej linii frontu, ponieważ najaktywniejsi przeciwnicy zakonu krzyżackiego znajdowali się w Elblągu i Gdańsku.
Oddział gdański w 1456 roku wylądował ze statków pod Fischhausen, napadł na miasto, złupił je i spalił. Siły oddziału były zbyt małe, by wziąć zamek szturmem, ale w zupełności wystarczyły, by zablokować w nim załogę i spustoszyć okolicę. I choć napastnicy zostali wkrótce rozbici pod Lochstedt, łup zdążyli przeprawić na statki.
Cztery lata później, w 1462 roku, gdy główne siły zakonne oblegały Frauenburg (Frombork), połączony oddział Polaków oraz mieszczan Elbląga i Gdańska zupełnie niespodziewanie dla Krzyżaków ponownie wylądował pod Fischhausen, zdobył miasto, a po jego złupieniu spalił doszczętnie. Zamek znów się obronił, ale po zakończeniu wojny przyległe do niego tereny były całkowicie zrujnowane.
Po sekularyzacji zakonu biskup sambijski Georg von Polentz złożył swój urząd i przekazał majątek kościelny księciu. Rezydencję biskupią, zamek Fischhausen, przystosowano do potrzeb administracyjnych: mieścił się tu zarząd Hauptamtu (okręgu), sąd bursztynowy i sąd brzegowy. Zamek zapisał się w historii jeszcze co najmniej trzykrotnie – w 1526 roku w kaplicy zamkowej książę Albrecht wziął ślub z Dorotą Duńską, a od 1567 roku zamieszkał tu chory psychicznie syn Albrechta i następca pruskiego tronu Albrecht Fryderyk. Żył w zamku aż do śmierci w 1618 roku. Wreszcie w 1629 roku na zamku Fischhausen odbyły się rokowania króla Szwecji Gustawa II Adolfa z elektorem Jerzym Wilhelmem. Zakończyły się one, ku obopólnemu zadowoleniu, podpisaniem układu, na mocy którego Prusy zachowywały zbrojną neutralność w wojnie trzydziestoletniej (1618–1648).
W tym samym czasie wokół zamku Fischhausen, który utracił już znaczenie militarne, usypano wały ziemne o zarysie bastionowym, zamieniające zamek w niewielki fort, w którym dawna budowla zakonna pełniła rolę cytadeli.
Tymczasem właśnie wtedy sam zamek zaczął gwałtownie popadać w ruinę. Przeprowadzono wprawdzie niektóre prace budowlane, na przykład wymieniono elementy dachu, tym bardziej że w zamku podczas polowań często zatrzymywali się przedstawiciele panującej dynastii Hohenzollernów. Mimo to z rozkazu króla Fryderyka I od początku XVIII wieku zaczęto rozbierać zabudowania zamku, a pozyskany z rozbiórki materiał wykorzystywano do umacniania twierdzy Pillau i brzegów otaczających ją fos. W ten sposób Fischhausen podzielił los zamku Balga. Z zamku pozostała jedynie wieża z zegarem oraz południowe skrzydło lub tylko jego część. Przy tym wieża w 1776 roku spłonęła od uderzenia pioruna, po czym się zawaliła. W XIX wieku na terenie zamku wzniesiono nowe budynki mieszkalne dla dzierżawcy, a zachowane skrzydło południowe służyło celom gospodarczym i jako mieszkanie dla pracowników. Od końca XIX wieku budowle te objęte były ochroną jako zabytki historii. Kres dziejom zamku Fischhausen położyła II wojna światowa. Zamek znalazł się na kierunku głównego uderzenia związków 3 Frontu Białoruskiego podczas ofensywy na Sambię w kwietniu 1945 roku. Zabudowania zamku znalazły się pod potężnym ostrzałem, po którym ze skrzydła południowego pozostały tylko bezkształtne ruiny. Po 1945 roku w zamku jeszcze nieco „podłubano” w poszukiwaniu cegły i mitycznych skarbów. Obecnie zachował się on w postaci ruin jednej ściany skrzydła o wysokości do półtorej kondygnacji. Całkiem możliwe, że pod zwałami gruzu i śmieci kryją się ocalałe piwnice.
Zdjęcia na stronie: Bildarchiv Ostpreußen, bildarchiv-ostpreussen.de
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
