Jego budowę rozpoczęto stosunkowo późno — około 1309 roku. Wcześniej na miejscu zamku lub w jego pobliżu istniał pruski gród, lecz zakon z niego nie korzystał. Decyzja o budowie zamku służyła trzem głównym celom: utworzeniu ośrodka administracyjnego zarządzającego terytorium, ochronie bliskich wschodnich przedpoli Królewca przed najazdami litewskimi oraz stworzeniu pierwszego punktu etapowego, w którym mogłyby się zatrzymywać oddziały zakonne podczas wypraw na Litwę.
Budowla miała kształt prostokąta, przy czym tylko jego południową i zachodnią stronę tworzyły skrzydła z pomieszczeniami, a od wschodu i północy zamykał go mur obronny. Powstała więc, można powiedzieć, ½ typowej budowli czteroskrzydłowej. Ponadto sam zamek otoczony był dodatkowo zewnętrznym murem parchamu. Pfleger zamku podlegał komturowi w Królewcu.
Przez cały okres zakonny zamek skutecznie wypełniał powierzone mu zadania; brak jakichkolwiek wzmianek o zdobyciu go przez Litwinów.
Po sekularyzacji zakonu zamek przeszedł na własność księcia Albrechta, a po jego drugim ożenku został przekazany księżnej Annie Marii. Stosunki między Albrechtem a Anną Marią były skomplikowane: w praktyce istniały równolegle dwa dwory, książęcy i księżnej, a majątek również był w dużej mierze podzielony. W 1550 roku na potrzeby księżnej zamek Waldau poddano pierwszej poważnej przebudowie, którą kierował architekt Christoph Römer. Później, w 1630 roku, zamek stał się własnością rodu Dönhoffów, lecz już po 20 latach wykupiło go państwo.
Kolejna przebudowa zamku nastąpiła w 1700 roku za elektora Fryderyka III, który nieco później został królem Fryderykiem I. Rozebrano wówczas mury parchamu, a mury wewnętrzne pozbawiono elementów obronnych. Dobudowano za to pomieszczenia gospodarcze i służbowe, niezbędne do pełnienia funkcji administracyjnych. Od 1720 roku zamek wydzierżawiano wraz z okolicznymi gruntami. Do 1858 roku Waldau ponownie przeznaczono na potrzeby państwa: w zamku otwarto akademię rolniczą, a od 1870 roku seminarium kształcące nauczycieli dla szkół wiejskich. W trakcie takiego użytkowania zamku zniszczono resztki wież obronnych i na początku XX wieku zamek przybrał postać, w jakiej przetrwał do dziś: pozostały z niego skrzydła południowe i zachodnie, połączone krótkim odcinkiem muru obronnego.
Makieta zamku Waldau pokazuje, jak solidnie był on chroniony.
Po wojnie, od 1947 roku, w Waldau, przemianowanym na Nizowje, mieściła się wiejska szkoła zawodowo-techniczna (SPTU), kształcąca robotników wykwalifikowanych dla rolnictwa. W samym zamku znajdował się internat dla uczniów oraz część pomieszczeń administracyjnych szkoły.
W takiej postaci zamek funkcjonował do 2009 roku, kiedy SPTU (nazywaną później modnym słowem „koledż”) zamknięto. W 2010 roku zamek Waldau pod wydumanym pretekstem, jakoby był niegdyś własnością kościelną, przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. W 2013 roku rodzina byłego wykładowcy SPTU Andrieja Iwanowicza Barinowa przeprowadziła sanację piwnic zachodniego skrzydła zamku. Następnie w tym skrzydle utworzono muzeum regionalne. Jeszcze przed 2014 rokiem w zamku, pozbawionym elementarnych wygód, mieszkała jednak rodzina stróża szkoły z niepełnoletnim wnukiem; przeniesieniem jej do normalnego mieszkania zajmował się m.in. autor niniejszego tekstu. W 2016 roku odbudowy drugiego skrzydła zamku Waldau podjęła się rodzina Sorokinów, która na program odrodzenia zamku otrzymała grant prezydencki. Dzięki temu zamek jest obecnie pod opieką, a w obu skrzydłach działają muzea cieszące się popularnością wśród turystów.
Zdjęcia na stronie: Bildarchiv Ostpreußen, bildarchiv-ostpreussen.de, Michaił Ogorodnikow
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
