Charlottenburg założono w 1810 roku. Od 1867 r. majątek na prawie chełmińskim (Cöllmischgut) Charlottenburg tworzył okręg dworski (Gutsbezirk) w powiecie ziemskim Królewiec / Königsberg (w 1939 r. włączonym do powiatu ziemskiego Sambia / Samland). Majątek należał do parafii Juditten / Juditten (Mendelejewo, część). W skład okręgu dworskiego Charlottenburg oprócz samego majątku wchodził także folwark Neukrug / Neukrug. W 1871 r. w okręgu dworskim Charlottenburg było siedem domów mieszkalnych, w których mieszkało 18 rodzin. Sześć domów należało przy tym do majątku Charlottenburg, a jeszcze jeden dom stanowił folwark Neukrug. 30.04.1874 okręg dworski Charlottenburg włączono do nowo utworzonego okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Juditten / Juditten (Mendelejewo, część). Część okręgu dworskiego Charlottenburg znalazła się przy tym terytorialnie w okręgu urzędowym Hufen / Hufen (Kaliningrad, okolice prospektu Mira).
W 1879 roku okręg dworski Charlottenburg obejmował 297 ha ziemi, a roczny czysty dochód majątku wyniósł 4815 marek.
W latach 70. XIX wieku w pobliżu majątku Charlottenburg rozpoczęto budowę fortu nr 5. Budowę ukończono całkowicie w 1886 r. Fort otrzymał nazwę Charlottenburg, ale później przemianowano go na „Król Fryderyk Wilhelm III”.
01.04.1905 okręg dworski Charlottenburg przeszedł do okręgu urzędowego Hufen (Kaliningrad, okolice prospektu Mira). Należący do niego folwark Neukrug już wtedy nie istniał. 30.09.1928 okręg dworski Charlottenburg zniesiono i włączono do nowej gminy wiejskiej Charlottenburg, do której wszedł także okręg dworski Waldgarten / Waldgarten (Kaliningrad, ogródki działkowe „Wisznowyj sad”, 54°44'27'' N 20°26'06'' E) z okręgu urzędowego Moditten / Moditten (osiedle im. A. Kosmodiemjańskiego, część).
01.04.1939 gminę Charlottenburg rozwiązano, a wchodzące w jej skład miejscowości włączono do gminy miejskiej Królewiec.
Na części gruntów majątku Charlottenburg zrealizowano projekt miasta-ogrodu (Garten-Stadt) Charlottenburg. W mieście-ogrodzie budowano głównie domy jednorodzinne z przydomowymi ogródkami przy niezbyt szerokich ulicach. Ringstraße / Ringstraße (ul. 2-ja Bolszaja Okrużnaja) dzieliła Charlottenburg niemal na pół. Granica zachodnia biegła wzdłuż szosy Fuchsberger Chaussee / Fuchsberger Chaussee (w 1933 r. przemianowanej na General-Litzmann-Straße / General-Litzmann-Straße, obecnie część prospektu Sowieckiego). W rejonie Charlottenburga biegły także ulice Alexstraße / Alex Straße (Łaurieatnaja), Bahnstraße / Bahnstraße (Biełorusskaja), Charlottenburger Straße / Charlottenburger Straβe (Gurjewa), Feldzeugmeisterstraße / Feldzeugmeisterstraße (Sokolinaja), Haynstraße / Haynstraße (Poleckogo, część), Mittelstraße / Mittelstraße (Biełostokskaja), Schlageterstraße / Schlageterstraße (Kirowogradskaja), Schulstraße / Schulstraße (Łomonosowa, część) i częściowo Walzenstraße / Walzenstraße (Pskowskaja).
Przed szturmem Królewca, od 02.04.1945, rozpoczął się ostrzał fortu nr 5 z artylerii najcięższego kalibru. Majątek Charlottenburg 06.04.1945 znalazł się na kierunku głównego uderzenia 43 Armii 3 Frontu Białoruskiego i został całkowicie zniszczony w trakcie walk.
Bezpośrednio fort nr 5 szturmowały oddziały 801 pułku (płk A.M. Chochłow) i 806 pułku (płk P.I. Zapasznew) 235 Dywizji Strzeleckiej.
29.07.1948 decyzją kaliningradzkiego miejskiego komitetu wykonawczego Charlottenburg i cegielnię Kohlhof / Ziegelei Kohlhof (Kaliningrad, okolice ul. Sołdatskiej) przemianowano na Tieatralnyj gorodok (Miasteczko Teatralne). 18.08.1949 nową decyzją w sprawie Charlottenburga (z Neuhufen) i Kohlhofu (w tekście decyzji – „Kaltgof”) komitet wykonawczy przemianował Miasteczko Teatralne na osiedle Lermontowo w rejonie Centralnym. W różnych okresach osiedle Lermontowo zajmowało na planach miasta różny obszar: czasem włączano do niego teren między ulicami Pskowską i Okułowską, czasem dodawano teren ogródków działkowych „Dacznoje” albo obszar między prospektem Sowieckim a ul. Bierdianską (dawne osiedle mieszkaniowe Westend / Westend). Za klasyczne granice osiedla uważa się jednak właśnie teren dawnego Charlottenburga.
Z przedwojennej zabudowy w Lermontowie zachowało się mniej niż jedna czwarta budynków; większość z nich to odbudowane w latach powojennych domy jednorodzinne lub domy na 2–4 rodziny. Pozostałe domy zbudowano już po wojnie na miejscu ruin.
Wejście do fortu nr 5 Król Fryderyk Wilhelm III.
W 1976 roku do komunikacji autobusowej z osiedlem Lermontowo doszła linia trolejbusowa nr 1. W 1979 r. fort nr 5, uznany już w 1974 r. za zabytek historii i architektury, stał się filią kaliningradzkiego muzeum krajoznawczego i otwartą ekspozycją uzbrojenia artyleryjskiego z czasów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Wtedy też powstał pomnik żołnierzy poległych podczas szturmu fortu. Fort nr 5 stał się popularnym miejscem wśród mieszkańców Kaliningradu: przyjeżdżano tu w Dniu Zwycięstwa, przy forcie odbywały się wycieczki szkolne, a ekspozycję przed fortem tradycyjnie odwiedzały orszaki weselne. Samo osiedle Lermontowo pozostawało nadal obszarem niskiej zabudowy z ogrodami przy domach.
Możliwe, że właśnie bliskość popularnego fortu nr 5 sprawiła, że nazwa Lermontowo nie wyszła z obiegu i była powszechnie używana przez mieszkańców Kaliningradu.
W 2001 r. fort i otaczający go teren stały się Kaliningradzkim Niepaństwowym Muzeum Fortyfikacji i Techniki Wojskowej. Od 2010 roku pomieszczenia fortu są dostępne dla zwiedzających.
W sierpniu 2021 r. linię trolejbusową nr 1 skrócono, w związku z czym osiedle Lermontowo straciło ten środek komunikacji publicznej.
W klasycznych granicach do Lermontowa należą ulice: 2-ja Bolszaja Okrużnaja, Biełorusskaja, Biełostokskaja, Grawijnaja, Gurjewa, Kirowogradskaja, Łaurieatnaja, Łomonosowa (część), Poleckogo (część), Pskowskaja, prospekt Sowiecki (część), Sokolinaja, Chiersonskaja, zaułek Chiersonski.
Liczba ludności majątku Charlottenburg: 1871 – 86, 1905 – 107 mieszkańców.
Liczba ludności okręgu dworskiego Charlottenburg: 1867 – 79, 1871 – 125, 1885 – 131, 1905 – 113, 1910 – 113 mieszkańców.
Liczba ludności gminy Charlottenburg: 1925 – 236, 1939 – 490 mieszkańców.
Struktura ludności okręgu dworskiego Charlottenburg w 1871 r.: ewangelicy – 117, katolicy – 1, inni chrześcijanie – 7, dzieci poniżej 10 lat – 30, umiejący czytać i pisać – 77 (83%), głuchoniemi – 1, obłąkani – 1.
Liczba ludności Neukrug: 1871 – 39 mieszkańców.
Zdjęcia na stronie: Bildarchiv Ostpreußen, Michaił Ogorodnikow, Aleksiej Pietruszyn.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
