Do 1930 roku osada nosiła nazwy Alt Inse i Groß Inse. Zanim ustaliła się niemiecka nazwa Inse, spotyka się inne warianty jej pisowni: Inße (ok. 1539), Insze (ok. 1539), Ynse (ok. 1540), Innsen (ok. 1540), Innse (ok. 1540). Najpierw osada powstała na północnym brzegu rzeki, potem domy rybackie pojawiły się także na południowym. Wówczas północną wieś zaczęto nazywać Alt Inse, a południową, która szybko się rozrosła i liczbą domów przewyższyła północną, nazwano Groß Inse. W 1570 roku założono parafię Inse. Do 1684 roku kościół w Inse był samodzielny, w 1684 roku stał się kościołem filialnym parafii w Kallningken (Prochładnoje). W 1700 roku w Alt Inse zbudowano nowy, ośmioboczny budynek kościoła.
Obie wsie należały do parafii Inse. Krótka (ok. 1 km) rzeka Inse-Fließ zaczynała się w miejscu połączenia Pait-Fließ (Biczewa) i Griebe-Fließ (Promysłowaja). Dla ochrony przed powodziami na obu brzegach Inse-Fließ wzniesiono wybiegające w zalew groble-mola.
Mimo geograficznej bliskości wsie Alt i Groß Inse do 1818 roku należały nie tylko do różnych amtów, ale nawet do różnych powiatów.
Alt Inse należała do amtu Kuckerneese (Jasnoje) w powiecie Insterburg (Czerniachowsk). Groß Inse należała do amtu Seckenburg (Zapowiednoje) w powiecie o tej samej nazwie, którego administracja mieściła się w Alt Seckenburg (Kuwszynowo). Obie wsie miały w 1785 roku status królewskich wsi rybackich (königlich Fischerdorf). W 1785 roku w Alt Inse był kościół parafialny i 29 gospodarstw domowych. W Groß Inse było 31 gospodarstw domowych, z których 29 uważano za rybackie. Ponadto w Groß Inse znajdowała się karczma, której prawo własności wywodziło się ze średniowiecznego prawa chełmińskiego, dlatego sama karczma nazywana była „chełmińską”. Do karczmy należał jeden łan ziemi (ok. 17 ha). W Groß Inse było także 14 ½ morgi ogrodów (ok. 8,2 ha), dwa łany łąk i jeden dom dla najemnych robotników. Podstawą gospodarki obu wsi było nie tylko rybołówstwo, ale i warzywnictwo. Przy tym rodziny często zajmowały się jednocześnie jednym i drugim. Zwracano uwagę na wysoką jakość uprawianej tu cebuli i ogórków, które aż do XX wieku dostarczano barkami na targi Tylży i Królewca.
Rybacki proporczyk Inse.
A jednak połów ryb pozostawał głównym zajęciem i źródłem dochodu mieszkańców Inse. Od dawien dawna w tym rzemiośle niewiele się zmieniło. Rybacy jak dawniej wypływali na zalew łodziami żaglowymi lub wiosłowymi. Nawet gdy pojawiły się kutry parowe, połów ryb z jednostek motorowych był zakazany.
Kurenkany z proporczykami na masztach przy przystaniach Inse.
Większość rybaków pływała po zalewie pod żaglem na tzw. kurenasach — charakterystycznym dla tych stron typie jednomasztowej płaskodennej łodzi rybackiej. Po niemiecku nazywała się ona Kurenkahn. Budowano je z dębu i osiągały długość 14 m. Przy tym nawet załadowany rybą kurenas miał zanurzenie nie większe niż 0,5 m, co było idealne przy niewielkiej głębokości zalewu. Aby pokazać przynależność łodzi rybackiej do tej czy innej wsi, na masztach mocowano wiatrowskazy-proporczyki z przypisanymi każdej wsi znakami rozpoznawczymi. Dla Inse był to czerwony prostokąt na białym tle. W 1841 roku głównym inspektorem rybołówstwa Zalewu Kurońskiego i ujść wpadających do niego rzek został były burmistrz Memla (Kłajpeda) Ernst Wilhelm Beerbohm (1786–1865). Polecił on, by takie proporczyki stały się obowiązkowe dla wszystkich łodzi żaglowych prowadzących połowy na akwenie Zalewu Kurońskiego. Pozwalało to skuteczniej kontrolować przestrzeganie przepisów o rybołówstwie, unikać konfliktów między rybakami z różnych gmin i prowadzić ewidencję rybaków.
Proporczyki często ozdabiano dodatkowymi elementami, w wyniku czego na początku XX wieku zaczęli je kupować na pamiątkę turyści, a nawet pojawiła się moda na kolekcjonowanie proporczyków z Zalewu Kurońskiego.
Po reformie administracyjnej i utworzeniu w 1818 roku nowych powiatów Alt i Groß Inse weszły w skład jednego powiatu Niederung, ale nadal podlegały różnym amtom: Kuckerneese i Seckenburg. W 1871 roku w Alt Inse było 28 domów, w których mieszkały 73 rodziny i dziewięciu ich samotnych współmieszkańców. W tym samym czasie w Groß Inse był 31 dom, a ludność składała się z 90 rodzin i dwóch samotnych rybaków.
Dopiero po kolejnej reformie ustroju administracyjnego państwa w 1874 roku dwie wsie na przeciwległych brzegach zaczęły należeć do wspólnego okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Inse.
Okręg urzędowy Inse
26 marca 1874 roku w powiecie Niederung utworzono okręg urzędowy nr 28 Inse, w skład którego weszło dziesięć gmin wiejskich: Alt Inse (Priczały), Augstutt, Groß Inse (Priczały), Klein Inse (Primorje), Kurrenberg, Löckerorth, Loye (Rybaczje), Matzgirren (od 1938 roku Kurrenberg, Chlebnoje), Pait (Chrustalnoje, część), Tawe (Zaliwino) oraz leśny okręg dworski Ibenhorst Forst z ośrodkiem administracyjnym w nadleśnictwie Ibenhorst (Oberförsterei Ibenhorst, Primorskoje). Mieszkańcy Alt Inse sprawowali urząd zarządcy okręgu urzędowego w latach 1919–23 (właściciel ziemski August Heyer) i 1924–25 (listonosz Leo Block), mieszkańcy Groß Inse — w latach 1923–24 (kupiec i właściciel ziemski Gustav Dobrigkeit) i 1925–33 (właściciel ziemski Ernst Engelke). Mieszkańcy połączonej gminy Inse zarządzali okręgiem urzędowym w latach 1933–35 (leśniczy państwowy Stöckmann), w 1935 roku (Emil Jodeit), w latach 1935–41 (Fritz Mertins) i w 1945 roku (Martin Knurbin).
Do 1908 roku na skutek łączenia gmin skład okręgu urzędowego Inse zmniejszył się do sześciu gmin wiejskich i jednego leśnego okręgu dworskiego i wyglądał następująco: Alt Inse (Priczały), Groß Inse (Priczały), Klein Inse (Primorje), Loye (Rybaczje), Matzgirren (Chlebnoje), Tawe (Zaliwino), leśny okręg dworski Tawellningken.
Inse na mapie topograficznej Prus Wschodnich z początku XX wieku.
30 marca 1910 roku gminę Klein Inse włączono do leśnego okręgu dworskiego Tawellningken. 30.09.1929 do gminy Groß Inse przeszła z leśnego okręgu dworskiego Tawellningken leśniczówka Klein Inse (Primorje, część). 01.07.1930 połączono gminy Alt Inse i Groß Inse w jedną gminę wiejską Inse. 01.12.1934 leśniczówkę Klein Inse zwrócono z gminy Inse do leśnego okręgu dworskiego Tawellningken, który od tej chwili tworzył własny okręg urzędowy Tawellningken. Wtedy też gmina Matzgirren (Chlebnoje) przeszła do okręgu urzędowego Lappienen (od 1939 roku okręg urzędowy Rautersdorf, Małyje Bierieżki). W ten sposób w okręgu urzędowym Inse pozostały tylko trzy gminy wiejskie: Inse (Priczały), Loye (Rybaczje) i Tawe (Zaliwnoje). Aż do fatalnego 1945 roku skład okręgu urzędowego Inse już się nie zmieniał.
W 1885 roku gmina Alt Inse posiadała 127 ha ziemi, w tym 11 ha gruntów ornych i 96 ha łąk. W Groß Inse proporcje były podobne: z 263 ha posiadłości ziemskich pod grunty orne przeznaczono 29 ha, pod łąki — 176 ha. W Alt Inse było 30 domów i 77 gospodarstw domowych, w Groß Inse — odpowiednio 36 i 91. Do 1895 roku liczba domów w Alt Inse pozostała taka sama — 30, ale zameldowanych było w nich już tylko 61 rodzin i jedna samotna kobieta. W Groß Inse liczba domów wzrosła do 38, mieszkało w nich 87 rodzin i cztery samotne kobiety.
W 1905 roku wpływy z podatku od nieruchomości dla wsi Alt Inse wynosiły 23,18 marki z 1 ha, czyli prawie o 50% więcej niż średnia dla gmin powiatu Niederung. Jeszcze wyższa była stawka podatkowa w Groß Inse — 24,99 marki z hektara.
Biorąc pod uwagę, że powiat Niederung i tak miał najwyższą średnią stawkę podatku gruntowego w całej rejencji Gumbinnen, obciążenie podatkowe użytkowników ziemi w Inse było znaczne. Być może właśnie to wywołało spadek liczby mieszkańców wsi, który rozpoczął się pod koniec XIX wieku. I tak do 1905 roku w Alt Inse pozostało 29 domów mieszkalnych i budynek kościoła, liczba rodzin we wsi zmniejszyła się zaś do 68, a jeszcze dwie osoby figurowały jako samotne. Podobny obraz był w Groß Inse: liczba domów zmalała do 35, mieszkało w nich 67 rodzin i dziesięć osób samotnych.
Połączeniu Alt i Groß Inse w jedną gminę wiejską, które nastąpiło 01.07.1930, towarzyszyło także scalenie samych wsi z utratą dawnych nazw. Taki wariant powiększenia gminy był mniej rozpowszechniony niż przypadki, gdy do nowej gminy wchodziły wsie, nadal uważane za odrębne miejscowości. Tutaj zaś najwyraźniej zadecydowało bezpośrednie sąsiedztwo Alt i Groß Inse. Oprócz połączonej wsi w skład nowej gminy wiejskiej weszły też leśniczówka Klein Inse oraz gospodarstwa leśne Groß Inse, Klein Inse I i Klein Inse II. W chwili połączenia we wsi były w sumie 69 domy i 89 gospodarstw domowych.
W latach przedwojennych we wsi Inse działały szkoła i urząd pocztowy. Między dwiema częściami wsi przez rzekę Inse-Fließ kursował prom. Na obu brzegach znajdowały się wiatrowe pompy wodne, odprowadzające wody gruntowe.
Nad brzegiem Promysłowej w Priczałach.
17.11.1947 Inse przemianowano na osiedle Priczały. Początkowo weszło ono w skład zaliwińskiej rady wiejskiej. Jeszcze przed zmianą nazwy, 25.05.1947, przesiedleńcy założyli spółdzielnię rybacką im. Mikojana. W połowie lat 50. spółdzielnię przekształcono w kołchoz im. A.I. Mikojana, a w 1958 roku na jej bazie utworzono kołchoz „Priczały”.
Kompleks turystyki ekologicznej „Łosiowa Dolina” Pait znajduje się 6,5 km od Priczałów.
Samodzielny kołchoz istniał jednak w osiedlu niedługo — już 27.04.1959 przyłączono go do kołchozu „Rybak Bałtyki” w osiedlu Mysowka (Karkeln). W 1964 roku rozebrano kościół w Inse, który przetrwał do tego czasu mimo zniszczeń odniesionych, jak twierdzono, podczas działań wojennych w 1945 roku. Od 12.01.1965, po likwidacji zaliwińskiej rady wiejskiej, osiedle Priczały należało do prochładnieńskiej rady wiejskiej. W 1972 roku w Priczałach było 41 gospodarstw. W tym czasie między dwiema częściami osiedla zbudowano most. Do 1985 roku w Priczałach pozostało około 30 gospodarstw. W 2024 roku w Priczałach są 42 zarejestrowane budynki, z czego 37 mieszkalnych. W osiedlu działa punkt felczersko-położniczy.
Współrzędne osiedla: 55°06'46'' N 21°12'52'' E
Zabytki: zachowane dawne zabudowania rybackie, przedwojenny cmentarz.
Liczba ludności Inse – Priczały: 1818 – 3561, 1852 – 6281, 1867 – 6611, 1871 – 6491, 1885 – 6761, 1895 – 6171, 1905 – 5961, 1910 – 5851, 1925 – 566, 1933 – 543, 1939 – 545, 1985 – 160, 2002 – 136, 2010 – 123, 2012 – 117, 2017 – 121, 2018 – 106 mieszkańców.
Liczba ludności Alt Inse: 1818 – 150, 1852 – 275, 1867 – 271, 1871 – 289, 1885 – 297, 1895 – 261, 1905 – 288, 1910 – 262 mieszkańców.
Liczba ludności Groß Inse: 1818 – 206, 1852 – 353, 1867 – 390, 1871 – 360, 1885 – 379, 1895 – 356, 1905 – 308, 1910 – 323 mieszkańców.
Liczba ludności Klein Inse: 1852 – 29, 1867 – 25, 1871 – 27, 1885 – 19, 1895 – 27, 1905 – 17 mieszkańców.
Liczba ludności leśniczówki Klein Inse: 1885 – 5, 1895 – 6,
Struktura ludności Alt Inse w 1871: ewangelicy – 269, katolicy – 14, żydzi – 6, dzieci do 10 lat – 58, piśmienni – 146 (spośród 202 ankietowanych, 72%).
Struktura ludności Groß Inse w 1871: ewangelicy – 354, katolicy – 3, żydzi – 3, dzieci do 10 lat – 82, piśmienni – 142 (spośród 269 ankietowanych, 53%), głuchoniemi – 1.
Struktura ludności Klein Inse w 1871: ewangelicy – 25, katolicy – 2, dzieci do 10 lat – 3, piśmienni – 17 (71%).
Skład parafii Inse ok. 1925: Alt Inse (Priczały), Groß Inse (Priczały), Klein Inse (Primorje), leśniczówka Klein Inse (Primorje, część), Loye (Rybaczje), leśniczówka Loye / Forsthaus Loye (55°08'01'' N 21°12'17'' E), Matzgirren (Chlebnoje), leśniczówka Matzgirren / Forsthaus Matzgirren (od 1938 leśniczówka Kurrenberg / Forsthaus Kurrenberg, 55°07'43'' N 21°18'41'' E), leśniczówka Pait / Forsthaus Pait (Zaliwino), leśniczówka Tawe / Forsthaus Tawe (55°03'35'' N 21°14'48'' E).
1 — łączna liczba ludności Alt i Groß Inse.
Współczesne zdjęcia: Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
