/ Uljanowo – Kraupischken

Uljanowo (Kraupischken)

Uljanowo (Kraupischken)

Uljanowo (niem. Kraupischken, w latach 1938–46 Breitenstein), osiedle w okręgu miejskim Niemen (do 2016 roku w rejonie niemeńskim, w osiedlu wiejskim Łunino, w latach 1997–2008 ośrodek okręgu wiejskiego Uljanowo) u zbiegu rzek Instrucz (Inster) i Uljanowka (Eyminis). Rok założenia – 1352. Ludność – 616 mieszkańców (2012).

Kraupischken po raz pierwszy wspomniano 20.11.1352 w umowie o podziale terytoriów między zakonem a biskupem sambijskim jako Cropiskten an der Insterut. W 1554 roku w Kraupischken zbudowano kościół. W 1609 roku utworzono parafię dla okolicznych wsi. W latach 1708–09 przeszła tędy epidemia dżumy, która zabiła połowę ludności. Potem Fryderyk Wilhelm I rozpoczął politykę zasiedlania opustoszałych ziem i sprowadził tu protestantów z Salzburga. W 1723 roku pod Kraupischken odkryto pochówek możnych Estiów (VII–IX w.). W 1740 roku spłonął kościół, który odbudowano dopiero w 1772 roku.

W 1785 roku Kraupischken był wsią królewską z dwiema karczmami (królewską i szlachecką) oraz trzema folwarkami szlacheckimi.

Pocztówka z Kraupischken

Wieś należała do okręgu sądowego Wystruć (Insterburg), urząd Moulienen (Michajłowka). W latach 1856–57 do Kraupischken doprowadzono drogę brukowaną. Od 1859 roku odbywał się cotygodniowy targ, a od 1866 roku – doroczny jarmark bydła i koni. W 1866 roku wielki pożar zniszczył ponad 100 domów osady.

W XIX wieku Kraupischken był wsią tworzącą gminę wiejską w powiecie Ragneta / Ragnit (Niemen), połączonym w 1922 roku w powiat Tilsit-Ragnit (Sowieck–Niemen). Kościół w Kraupischken był parafialnym dla 67 okolicznych wsi i majątków. W 1874 roku w powiecie Ragneta utworzono okręg urzędowy nr 20 Kraupischken, w skład którego weszły cztery gminy wiejskie: Graudßen (od 1938 roku Grautschen, 54°50'30'' szer. płn., 22°05'59'' dł. wsch.), Juckstein (54°50'38'' szer. płn., 22°05'21'' dł. wsch.), Kraupischkehmen (od 1938 roku Erdmannsruh, Zaliwnoje), Kraupischken (Uljanowo), oraz dwa okręgi dworskie: Breitenstein (część Uljanowa) i Rucken (54°49'53'' szer. płn., 22°02'31'' dł. wsch.). Wkrótce do okręgu urzędowego Kraupischken wszedł wydzielony z Breitenstein okręg dworski Friedrichswalde (54°50'21'' szer. płn., 22°04'12'' dł. wsch.). W 1928 roku do wsi Kraupischken doprowadzono elektryczność.

W 1902 roku do osady doprowadzono kolej i zbudowano dworzec. Podczas I wojny światowej w Kraupischken otwarto szpital.

Pocztówka z Kraupischken

30.09.1928 do gminy Kraupischken weszły majątki Breitenstein i Friedrichswalde (54°50'21'' szer. płn., 22°04'12'' dł. wsch.), a także wieś Juckstein (54°50'38'' szer. płn., 22°05'21'' dł. wsch.). Okręg dworski Rucken połączono z okręgiem dworskim Birkenstrauch (54°50'05'' szer. płn., 22°01'32'' dł. wsch.) z okręgu urzędowego Moulienen (Michajłowka) w nową gminę wiejską Rucken. 10.10.1929 gmina Graudßen utraciła samodzielność i została włączona do gminy Kraupischken (Uljanowo). Okręg urzędowy Kraupischken składał się odtąd z trzech gmin wiejskich: Kraupischken (Uljanowo), Kraupischkehmen (Zaliwnoje) i Rucken. Do 1945 roku jego skład już się nie zmieniał.

Przed wojną w Kraupischken działały młyn, poczta, hotel i restauracja.

Breitenstein po raz pierwszy wspomniano w 1551 roku. Swoją nazwę otrzymał od wielkiego głazu narzutowego o wymiarach 5 × 3 metry, który wystawał z ziemi w miejscu przyszłego majątku i był wzmiankowany już w 1352 roku. Według legendy wielcy mistrzowie zakonu i książęta pruscy urządzali na tym głazie stół myśliwski, na którym rozbierano upolowaną zwierzynę.

Głaz narzutowy Swietłyj KamieńW 2018 roku głaz narzutowy Swietłyj Kamień („Jasny Kamień”, Breitenstein), od którego niegdyś nazwano osadę, został częściowo zaasfaltowany.

W 1550 roku książę Albrecht przekazał okolicę niejakiemu Asmusowi Baumgartowi, a w 1562 roku – prawo do otwarcia karczmy. Od 1787 roku majątek Breitenstein należał do prezesa Wschodniopruskiej Kamery Wojny i Domen Christiana Friedricha Schimmelpfenniga von der Oye. W 1820 roku majątek odziedziczył jego syn Friedrich Christian Benjamin. Za jego czasów był to rozległy majątek z 1190 ha ziemi, obejmujący folwarki Graudßen, Juckstein i Friedrichswalde. Majątek tworzył okręg dworski w powiecie Ragneta (Niemen) i należał do parafii Kraupischken (Uljanowo). Nie później niż w 1874 roku folwarki Graudßen i Juckstein wyodrębniły się jako samodzielne gminy wiejskie. W 1874 roku okręg dworski Breitenstein włączono do nowo utworzonego okręgu urzędowego Kraupischken (Uljanowo). Wkrótce z okręgu dworskiego Breitenstein wyodrębnił się majątek Friedrichswalde, który utworzył samodzielny okręg dworski. 30.09.1928 okręg dworski Breitenstein zlikwidowano i włączono do gminy wiejskiej Kraupischken (Uljanowo).

Podczas wojny, w okresie od 23 października do 2 listopada 1944 roku, przeprowadzono ewakuację ludności cywilnej Kraupischken. 18.01.1945 Kraupischken został zajęty przez wojska Armii Czerwonej bez walki. W październiku 1946 roku przybyli tu pierwsi przesiedleńcy (52 rodziny) z obwodu penzeńskiego.

Muzeum historyczno-krajoznawcze w UljanowieMuzeum historyczno-krajoznawcze w Uljanowie.

17.06.1947 Kraupischken przemianowano na osiedle Uljanowo. Wtedy też utworzono sielsowiet uljanowski, który istniał do 1954 roku. W 1953 roku spłonął kościół. Od 1954 roku Uljanowo należało do sielsowietu żylińskiego. W 1972 roku w osiedlu było 89 domów, działała szkoła. Na terenie majątku Breitenstein otwarto fermę bydła mlecznego. W latach 80. zbudowano nowy budynek szkoły. W latach 1997–2008 Uljanowo było ośrodkiem okręgu wiejskiego Uljanowo. W 2010 roku w osiedlu było 155 domów mieszkalnych. Działały szkoła, biblioteka, dom kultury, punkt felczersko-położniczy, trzy przedsiębiorstwa rolne, trzy sklepy spożywcze i dwa przemysłowe.

Współrzędne osiedla: 54°49'34'' szer. płn., 22°05'19'' dł. wsch. (Kraupischken), 54°49'47'' szer. płn., 22°06'08'' dł. wsch. (Breitenstein).

Zabytki: kościół w Kraupischken (1772) i dom pastora, pomnik w miejscu pochówku ośmiu niemieckich i 83 rosyjskich żołnierzy poległych tu w czasie I wojny światowej, głaz narzutowy Swietłyj Kamień, muzeum historyczno-krajoznawcze (1981), cerkiew Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej (2007).

Liczba ludności: 1867 – 227, 1885 – 219, 1905 – 663, 1910 – 693, 2002 – 764, 2010 – 607 mieszkańców.

Liczba ludności gminy Kraupischken: 1867 – 227, 1885 – 219, 1905 – 663, 1910 – 693, 1933 – 1045, 1939 – 1263 mieszkańców.

Liczba ludności okręgu dworskiego Breitenstein: 1905 – 127, 1910 – 83 mieszkańców.

Liczba ludności gminy wiejskiej Juckstein: 1905 – 14, 1910 – 14 mieszkańców.

Liczba ludności okręgu dworskiego Friedrichswalde: 1905 – 76, 1910 – 81 mieszkańców.

Liczba ludności gminy Graudßen: 1905 – 59, 1910 – 48 mieszkańców.

INFORMACJE DODATKOWE

Skład parafii Kraupischken: Abschruten (od 1938 roku Steinflur, Miedwiediewo), Augsgirren (od 1938 roku Sassenhöhe, Zastolje), Barsden (od 1938 roku Barden, 54°50'31'' szer. płn., 22°02'31'' dł. wsch.), Bergental (54°47'09'' szer. płn., 22°11'43'' dł. wsch.), Breitenstein (część Uljanowa), Budeningken (od 1938 roku Langenflur, 54°47'43'' szer. płn., 22°06'26'' dł. wsch.), Buttkuhnen (od 1938 roku Tilsental, Pokrowskoje), Errehlen (od 1938 roku Rehlen, Worotynowka), Friedrichswalde, Gettkanten (od 1938 roku Kleinburental, 54°52'40'' szer. płn., 22°02'42'' dł. wsch.), Gettschen (od 1938 roku Kleinradingen, Kawierino), Graudßen, Groß Wabbeln (od 1938 roku Winterlinden, 54°52'26'' szer. płn., 22°03'36'' dł. wsch.), Girrehnen (od 1938 roku Güldengrund, Griwino), Groß Kummeln (od 1938 roku Großkummen, Wozwyszenka), Groß Perbangen (Gruszewka), Groß Pillkallen (od 1938 roku Kallenfeld, Mieżdurieczje), Guddaschen (od 1938 roku Freienfelde, 54°48'38'' szer. płn., 22°00'04'' dł. wsch.), Karpotschen (od 1938 roku Karpenfeld, część Michajłowki), Kaschelen (od 1938 roku Kasseln, Koszelewo), Kauschen (Kaszyno), Kerstupönen (w latach 1928–38 Pleinlauken, od 1938 roku Kersten, Riabinowka), Klein Ballupönen (od 1938 roku Kleinhöffkeshof, Winogradowo), Klein Kummeln (od 1938 roku Kleinkummen, 54°45'58'' szer. płn., 22°05'30'' dł. wsch.), Klein Moulienen (54°48'36'' szer. płn., 22°01'44'' dł. wsch.), Klein Perbangen (54°51'32'' szer. płn., 22°04'24'' dł. wsch.), Klein Wabbeln (od 1938 roku Wabben, 54°51'59'' szer. płn., 22°03'12'' dł. wsch.), Krauleidszen (od 1938 roku Erlenfeld, 54°51'01'' szer. płn., 22°02'09'' dł. wsch.), Kraupischken (Uljanowo), Kraupischkehmen (Zaliwnoje), Laugallen (od 1938 roku Insterweide, część Kamanina), Maruhnen (54°53'04'' szer. płn., 22°04'17'' dł. wsch.), Meldienen (Bolszewo), Maschken (od 1938 roku Maschenhof, Malinowka), Moulienen (Michajłowka), Młyn Groß Kummeln / Mühle (54°46'55'' szer. płn., 22°04'43'' dł. wsch.), Neu Moulienen (54°49'31'' szer. płn., 22°03'55'' dł. wsch.), Neudorf (54°46'06'' szer. płn., 22°08'35'' dł. wsch.), Opehlischken (od 1938 roku Opeln, 54°48'09'' szer. płn., 22°10'33'' dł. wsch.), Paszleidszen (od 1938 roku Paßleiden, 54°47'18'' szer. płn., 22°13'34'' dł. wsch.), Patilszen (od 1938 roku Tilsen, Koszelewo), Pautkandszen (od 1938 roku Grüntal, Sołnieczne), Plauschinnen (od 1938 roku Plauen, Kamanino), Pleinlauken (od 1938 roku Insterbrück, Podmostje, później Riabinowka), Plimballen (od 1938 roku Grünweiden, Briusowo), Radischen (od 1938 roku Radingen, Jużnoje), Raudonatschen (od 1938 roku Kattenhof, Wołoczajewo), Raudonatschen, owczarnia / Raudonatschen, Schäferei (od 1907 roku Insterfelde, część Wołoczajewa), Rucken, Sakalehnen (od 1938 roku Falkenort, Worotynowka), Sassupönen (od 1938 roku Sassenau, 54°47'43'' szer. płn., 22°06'56'' dł. wsch.), Schuppinnen (od 1938 roku Kleinbergental, Dubowskoje), Schönwiese (Gorkowskoje), Skrudsen (od 1938 roku Kruden, 54°47'20'' szer. płn., 22°07'34'' dł. wsch.), Spirginnen (od 1938 roku Hasenflur, 54°49'15'' szer. płn., 22°10'23'' dł. wsch.), Staggen (54°49'46'' szer. płn., 22°00'43'' dł. wsch.), Suttkehmen (54°49'01'' szer. płn., 22°11'40'' dł. wsch.), Szwirpeln (od 1938 roku Schwörpeln, 54°52'18'' szer. płn., 22°02'52'' dł. wsch.), Sziebarten (od 1938 roku Siebarten, 54°50'38'' szer. płn., 22°00'32'' dł. wsch.), Tilsewischken (od 1938 roku Tilsenberg, Groznoje), Tutteln (54°48'50'' szer. płn., 22°09'38'' dł. wsch.), Warnen (Szmielowo), Werxnupönen (od 1938 roku Langenort, 54°48'09'' szer. płn., 22°11'52'' dł. wsch.), Wiswainen (od 1938 roku Birkenstein, część Groznoje), Wittschunen (od 1938 roku Wittenhöhe, Borowoje), Worreningken (od 1938 roku Woringen, Uspienskoje).


Współczesne zdjęcia Michaiła Ogorodnikowa.


Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.