/ Kaliningrad – Królewiec

Bolszoje Isakowo (Lauth)

Bolszoje Isakowo (Lauth)

Lauth na mapie Prus Wschodnich.

Bolszoje Isakowo (niem. Lauth), osada w okręgu miejskim Gurjewsk na wschód od Kaliningradu, centrum rejonu administracyjnego Bolszoje Isakowo. Obok osady znajduje się staw Czistyj (Lauther Mühlen Teich). Rok założenia osady — 1263. Liczba ludności: 6877 mieszkańców (2020).

Osadnictwo ludzkie w tym miejscu znane jest od II–IV w. n.e., o czym świadczą prowadzone tu w różnych latach wykopaliska archeologiczne.

Po zajęciu terenu, na którym znajduje się dziś Bolszoje Isakowo, Krzyżacy, jak mieli w zwyczaju, przegrodzili płynącą tu rzeczkę i zbudowali na niej młyn. Odtąd rzekę nazywano Młyńską (niem. Mühlen-Fließ, obecnie Gurjewka), a powstały staw — Lauckim Stawem Młyńskim (niem. Lauther Mühlen Teich). Osadę nazwano Lawte (ok. 1263). W 1303 roku występuje już pod nazwą Lauthe. Od 1448 r. używana jest nazwa Lauth.

Wieś (młyn) Lauth odnotowana jest w kronikach z października 1525 roku jako miejsce stłumienia przez księcia Albrechta powstania chłopskiego. W 1554 roku, gdy w mroźną zimę zamarzły wszystkie młyny królewieckie, do Lauth wożono z całej okolicy do zmielenia zboże i sól.


Staw w LauthStaw Czistyj do 1947 r. nazywał się Lauckim Stawem Młyńskim.

W 1566 r. księżna Anna Maria Brunszwicka nadała młyn w Lauth królewieckim cechom piekarzy. W 1583 roku z polecenia regenta Jerzego Fryderyka zbudowano przy młynie także tartak.

W spisie z 1785 roku Lauth figuruje jako wieś królewska z 20 zagrodami, należąca do okręgu Brandenburg (Uszakowo) i parafii Neuhausen (Gurjewsk). W latach 1806–07 młyn Lauth wystawiono na licytację i kupił go Friedrich Wilhelm Lehmann za 33 000 talarów. Do 1818 roku liczba gospodarstw domowych w Lauth wzrosła do 29.

W XIX w. Lauth był wsią tworzącą od 1818 r. gminę wiejską w powiecie ziemskim Królewiec (w 1939 roku przekształconym w powiat ziemski Sambia — Samland). Do gminy oprócz samej wsi należał także Młyn Lauth (Mühle Lauth).


Manewry pod Lauth

Obóz polowy armii pruskiej, rozbity w okolicy Lauth podczas odbywających się tu w 1834 roku największych manewrów wojskowo-taktycznych.

W sierpniu 1834 roku odbywały się tu duże manewry (zob. wyżej), na których obecni byli król pruski Fryderyk Wilhelm III z synami i rosyjski feldmarszałek Iwan Fiodorowicz Paskiewicz.

Szkoła w LauthSzkoła w Lauth.


W 1871 roku gmina wiejska Lauth liczyła 44 domy mieszkalne (w tym dwa przy młynie w Lauth), w których mieszkało 117 rodzin i jeden kawaler. W latach 70. XIX wieku w pobliżu Lauth zbudowano forty nr 1 „Stein” i nr 1a „Gröben”. Forty te zostały później administracyjnie włączone do gminy wiejskiej Lauth.

30.04.1874 gmina wiejska Lauth weszła do utworzonego okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Liep (Kaliningrad, ul. Jałtańska), przemianowanego 02.12.1927 na okręg urzędowy Lauth. Mieszkańcy Lauth regularnie zostawali naczelnikami miejscowego okręgu urzędowego: w latach 1877–80 — właściciel młyna Lauth dr Berendt, w latach 1901–04 i 1918–28 właściciel majątku i młyna Käswurm, w latach 1904–07 — dzierżawca Birkholz, od 1928 r. — właściciel ziemski Otto Schleiminger. W 1894 roku ostatnim właścicielem młyna Lauth został Kurt Käswurm. W 1898 roku we wsi otwarto szkołę (na zdjęciu wyżej), w 1904 r. do młyna dobudowano niewielką elektrownię wodną. W chwili zmiany nazwy w skład okręgu urzędowego wchodziły dwie gminy wiejskie: Lauth (Bolszoje Isakowo) i Palmburg (Pribrieżnoje).

01.04.1939 gminę Lauth rozwiązano i włączono w granice Królewca. Okręg urzędowy Lauth został przy tym zniesiony.

Meczet w Bolszoje IsakowoMeczet w Bolszoje Isakowo.


Lauth zdobyły oddziały 3 Frontu Białoruskiego w trakcie operacji szturmu Królewca 6–9 kwietnia 1945 roku.

17.11.1947 osadę przemianowano na Isakowo na cześć młodszego sierżanta W.S. Isakowa, poległego wiosną 1945 roku. Osada początkowo należała do sielsowietu Niwienskoje rejonu kaliningradzkiego. Później została podzielona na Bolszoje Isakowo i Małoje Isakowo. Od 09.02.1953 do 01.02.1960 była centrum rejonu gurjewskiego. W latach 1955–63 w osadzie były 102 domy, działała szkoła. Przy stawie znajdowało się gospodarstwo szklarniowe. W latach 70. XX wieku, wraz z rozpoczęciem eksploatacji złóż ropy naftowej w rejonie gurjewskim, większą część osady przydzielono naftowcom. W miejscu młyna w Lauth zbudowano motel „Bałtika”. W 1984 roku w osadzie były już dwie szkoły. W 2010 roku w Bolszoje Isakowo otwarto pierwszy w obwodzie meczet. Później, w latach 2010., na terenie dawnego młyna Lauth otwarto szkoleniowo-doświadczalne gospodarstwo rybackie [do hodowli narybku] przy Kaliningradzkim Państwowym Uniwersytecie Technicznym (KGTU).


Zabytki: fort nr 1 „Stein”, fort nr 1a „Gröben”, mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (21 osób, pomnik z 1952 r.).

Zmiany liczby ludności: 2002 – 2499, 2006 – 2563, 2010 – 3187 mieszkańców.

Zmiany liczby ludności gminy Lauth: 1818 – 310, 1867 – 633, 1871 – 599, 1885 – 774, 1905 – 879, 1910 – 864, 1925 – 756, 1933 – 1827 mieszkańców.

Zmiany liczby ludności młyna Lauth: 1818 – 13, 1871 – 60, 1905 – 55 mieszkańców.

Liczebność garnizonu fortu nr 1: 1905 – 131 osób.

Liczebność garnizonu fortu nr 1a: 1905 – 4 osoby.

Struktura ludności gminy Lauth w 1871: chrześcijanie ewangelicy – 598, katolicy – 1, dzieci do lat 10 – 169, umiejący czytać i pisać – 300 (70%), obłąkani – 1.

Liczba zagród w Lauth: 1785 – 20, 1818 – 29, 1871 – 44.



Współczesne zdjęcia Michaiła Ogorodnikowa.


Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.