Patronami kościoła byli święta Barbara [stąd utrwaliła się jego ludowa nazwa Barbarakirche] i święty Jan. Wieżę często przebudowywano; ukończono ją w 1702 r. z galerią i czterema narożnymi wieżyczkami. Podczas wielkiego pożaru w 1764 r. kościół spłonął. Na jego miejscu wzniesiono nowy według projektu Johanna Ernsta Löckela. Konsekrowano go 1 grudnia 1776 r.
Była to prosta budowla z wieżą od zachodu, zakrystią od północy i kaplicą chrzcielną pod płaskimi łukami od południa. Wewnątrz płaski strop. Wzdłuż ścian empory (balkony) wsparte na kolumnach.
Widok na kościół św. Barbary od strony Pregoły.
We wnętrzu na uwagę zasługiwały: dwa konfesjonały (1780), portret pastora Kählera (1843) i mosiężne żyrandole (1776). Bogate sprzęty ołtarzowe: srebrny złocony kielich (1515), grawerowane puszki na opłatki (1635), srebrny świecznik ołtarzowy (1640), chrzcielnica (1685), dzban chrzcielny (1686), mosiężna chrzcielnica (1638), złocona srebrna wstęga (1681). Ambona i ołtarz były połączone w jedną całość i wykonane w warsztacie Friedricha Susego.
Wielkie organy poświęcono w 1728 r. Po pożarze odnowił je w 1782 r. królewiecki mistrz Preuss. Kościół miał cztery dzwony.
Kościół Löbenicht ucierpiał podczas nalotu lotnictwa brytyjskiego w 1944 r. Kolejne zniszczenia przyniósł szturm Królewca w kwietniu 1945 r. Pozostała jedynie wieża bez dachu, wypalona w środku, oraz fragmenty murów kościoła. Po 1945 r. najpierw rozebrano wieżę, a potem stopniowo rozbierano to, co zostało z murów. Ostatecznie kościół zburzono w 1970 r.
Zarządzeniem Rady Ministrów RFSRR z 14 sierpnia 1961 r. ruiny kościoła Löbenicht skreślono z listy zabytków architektury podlegających ochronie jako zabytki o znaczeniu państwowym, zatwierdzonej uchwałą Rady Ministrów RFSRR z 30 sierpnia 1960 r.
_________
W latach 50. XX wieku w gazecie wschodniopruskich przesiedleńców „Ostpreussen-Warte”, wydawanej w Getyndze w Dolnej Saksonii, ukazał się cykl notatek „Zakątki Królewca” autorstwa Herberta Mühlpfordta, byłego królewieckiego lekarza i zapalonego historyka-regionalisty. Niektóre z nich już dawno przetłumaczyła Tatiana Kolivaj i są dostępne na naszej stronie, inne wciąż czekają na swoją kolej. Poniżej przedstawiamy Państwu epizod tej sagi, który bezpośrednio dotyczy kościoła Löbenicht.
Plac Kościelny w Löbenichcie
Nigdzie tej fatalnej nocy zniszczenie Królewca przez brytyjskie bomby fosforowe nie było tak dotkliwe jak na Placu Kościelnym w Löbenichcie (Löbenichtsche Kirchenplatz). Zamiast sielskiego pejzażu miejskiego królewczanina, który tu zajrzał, witały przerażające zwęglone szczątki domów i martwa cisza.
Lodowaty dreszcz i gorące łzy musiały ogarniać każdego, kto się tu znalazł i widział zawalone mury pięknego kościoła oraz ruiny budynków, których kominy oskarżycielsko wskazywały niebo.
Ale ci, którzy tego nie widzieli, albo ci, którzy potrafią nie dopuścić, by przerażający obraz zniszczeń przesłonił w ich pamięci przyjazny obraz przeszłości, zgodzą się, że w Królewcu nie było chyba bardziej uroczego miejsca niż plac wokół „Świętej Barbary na Wzgórzu” (St. Barbara auf dem Berge) – tak nazywał się kościół zbudowany w 1334 roku ku czci patronki tkaczy.
Prowadziły do niego cztery drogi.
Pierwsza – z Placu Górnego (Bergplatz), czyli, jak mawiali miejscowi, z „Krzywej Góry” („Schiefer Berg”), trzeba było zejść zaułkiem Kolegialnym (Kollegiengasse), wzdłuż muru Szkoły Zamkowej (Burgschule, później Oberrealschule auf der Burg), która w 1892 roku przejęła budynek Collegium Fridericianum1 (Friedrichskollegium).
Dalej, aby dotrzeć na Plac Kościelny w Löbenichcie, należało od rogu ulic Kolegialnej (Kollegienstraße) i Nadgórnej (Oberbergstraße) iść dalej na południe ulicą Wernera. Do lat 80. XIX wieku nazywano ją niekiedy „Stippelgasse” (Stippelgasse) albo nawet „Das Gestippel” (Das Gestippel. Stippel – domowa beczka do zbierania wody, Gasse – zaułek).
Druga – od zachodu: ulicą Sukienników (Tuchmacherstraße), a następnie stromo w górę ulicą Podgórną (Unterbergstraße). Był to idealny tor saneczkowy dla löbenichckich chłopców!
Dom löbenichckiego piwowara przy ulicy Kościelnej w Löbenichcie 8.
Przy ulicy Kościelnej w Löbenichcie, łączącej ulice Podgórną i Nadgórną, stał należący do bogatego piwowara piękny dom z dwoma pilastrami i jaskrawo pomalowanym barokowym reliefem, przedstawiającym jakąś scenę mitologiczną.
Ulica Mittelanger w Löbenichcie.
Trzecia prowadziła na Plac Kościelny w Löbenichcie z Rynku Rossgarten ulicą Mittelanger (Mittelanger). Trzy ulice Anger (Vorder-, Mittel-, Hinter-), które stały się szare i bezbarwne, w niczym już nie przypominają kwitnących zielonych łąk, które niegdyś rozciągały się tu pod löbenichckimi murami miejskimi.
Czwarta prowadziła na Plac Kościelny od miejsca na ulicy Długiej w Löbenichcie (Löbenichtsche Langgasse), gdzie stała przegradzająca ją i rozebrana w 1752 r. Brama Sackheim (Sackheimsches Tor), znana wśród ludu jako „Kapuściana” (Kohltor). Narożny dom obok bramy (nr 50) był niegdyś przytułkiem dla ubogich Löbenichtu (Löbenichtsches Pauperhaus), a od niego stromo pięła się do kościoła uliczka zwana Zejściem Ubogich (Paupersteig).
Omal nie zapomniałem o piątej! Nawet w naszych czasach znali ją tylko wybrani!
Naprzeciwko domu nr 12 przy ulicy Długiej w Löbenichcie, na którym wisiała tablica pamiątkowa informująca, że w 1805 roku mieszkał w nim słynny pisarz, dramaturg i poeta Heinrich von Kleist (Heinrich v. Kleist, 1777–1811), znajdowało się przejście między domami 40 i 41, które zdawały się niemal stykać. Ale właśnie w tym miejscu były wąskie drewniane drzwi do suteryny. Przed zdumionymi oczami tego, kto miał odwagę je otworzyć, ukazywał się niewiarygodnie wąski zaułek, w jednym miejscu niemal zagrodzony przyporą; prześlizgnąwszy się obok niej, można było wejść na Plac Kościelny w Löbenichcie. Przejście to nazywano „Śledziowym Zaułkiem”, i całkiem słusznie, bo obok tej przypory mógł się przecisnąć tylko śledź.
Tej strasznej sierpniowej nocy 1944 roku zapewne został zasypany.
PRZYPIS
1. W 1703 roku niedawno (11.08.1698) założone Collegium Fridericianum nabyło zrujnowaną rezydencję obermarszałka von Kreytzena, tak zwaną „Landhofmeistersaal” (Landhofmeistersaal), która prawdopodobnie została wzniesiona na fundamentach dawnego klasztoru „Pod Świętym Krzyżem” (Zum Heiligen Kreuz), stojącego obok Kościoła Krzyża (Kreuzkirche) i Bramy Krzyżowej (Kreuztor).
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
