Herb
Heiligenbeil
Zanim do Prus przybył zakon krzyżacki, mniej więcej od IV–V w. w miejscu dzisiejszego Mamonowa istniała pruska osada Swento Mest / Swento Mest (co można przetłumaczyć jako „święta osada”) oraz gród Swietopil. Pierwsi rycerze zakonni wylądowali w pobliżu tych miejsc w 1238 roku. Około 1272 roku Krzyżacy wznieśli drewnianą warownię, przy której w 1301 r. założono miasto Heiligenstadt / Heiligenstadt na prawie chełmińskim. W 1344 roku nazwę miasta zmieniono na Heiligenbeil / Heiligenbeil. W 1349 roku zbudowano kościół. W XIV w. miasto otoczono murami obronnymi. W 1372 roku wielki mistrz Winrich von Kniprode ufundował w Heiligenbeil klasztor augustianów (zniszczony 08.05.1520).
Heiligenbeil na rycinie Christopha Hartknocha, XVII w.
W XV w. wokół Heiligenbeil zbudowano około 20 wiatraków, które – już nieczynne – przetrwały do początku XX w.
Heiligenbeil. Litografia Daniela Staschusa, ok. 1925.
W 1440 roku Heiligenbeil przystąpił do Związku Miast Pruskich. W 1445 roku do miasta wkroczyły oddziały zakonu krzyżackiego. W czasie wojny trzynastoletniej (1454–66) Heiligenbeil dwukrotnie padł ofiarą napaści zwolenników Związku Pruskiego: w 1462 r. spalono przedmieścia, a w 1463 roku zniszczono samo miasto. W 1464 roku wojska zakonne odbiły Heiligenbeil i osadziły w nim inflancką załogę. Pod koniec XV w. w mieście było 88 zagród.
W 1519 r. w Heiligenbeil wybuchł wielki pożar, a w następnym, 1520 roku, w czasie wojny pruskiej miasto zajęli Polacy, którzy wzniecili tu rozległy pożar i zniszczyli klasztor augustianów. Kolejne wielkie pożary nawiedziły Heiligenbeil w latach 1571 i 1677 – wówczas spłonęło całe centrum miasta, w tym kościół, szkoła i ratusz.
24.11.1563 książę Albrecht Hohenzollern ufundował w Heiligenbeil przytułek św. Jerzego.
W 1629 roku Heiligenbeil ucierpiał wskutek epidemii dżumy. Następna epidemia wybuchła w latach 1709–10 i zmarło wówczas 1147 mieszczan. W 1736 roku Heiligenbeil otrzymał prawo do organizowania jarmarków trzy razy w roku – w miejsce jarmarków odbywających się dotąd w Bladiau. W 1750 r. miasto nawiedziła kolejna epidemia dżumy, na którą zmarło 1443 mieszkańców.
W XVIII w. w Heiligenbeil otwarto szkołę łacińską, w której uczyło trzech nauczycieli.
Mieszczanie zajmowali się przede wszystkim rolnictwem i rzemiosłem. W mieście warzono też piwo, które sprzedawano w całej okolicy. W 1788 r. przebudowano kościół luterański.
Kolejny pożar wybuchł w Heiligenbeil w 1807 roku. Spłonęło 421 budynków, w tym 12 spichlerzy, ratusz, bramy miejskie i pawilony targowe.
Od 1819 roku Heiligenbeil był siedzibą powiatu (Landkreisu). W latach 1821–24 w miejsce spalonego zbudowano nowy ratusz. W 1826 roku miasto zyskało połączenie z drogą Królewiec–Berlin, a w 1853 r. przez miasto poprowadzono linię kolejową Królewiec–Braniewo, która stała się później częścią linii Berlin–Eydtkuhnen / Eydtkuhnen (Czernyszewskoje). W 1842 roku w Heiligenbeil otwarto pierwszą w Prusach Wschodnich powiatową kasę oszczędnościową. W 1865 roku przytułek św. Jerzego przeniesiono do nowego budynku, a 18.10.1879 otwarto szkołę rolniczą. W 1885 roku wzniesiono budynek poczty, a w 1887 roku – szpital. W 1891 r. otwarto kościół katolicki. W 1895 roku rozpoczęła działalność Wschodnioniemiecka Fabryka Maszyn / Ostdeutschen Maschinenfabrik. W 1910 roku zbudowano dom gminy ewangelickiej oraz nowy budynek szkoły.
Przed wojną w mieście działały: wschodniopruskie zakłady budowy maszyn produkujące sprzęt rolniczy, odlewnia stali, zakłady naprawy samolotów i gazownia, fabryka maszyn, tartak parowy, browar i mleczarnia, wytwórnia proszku do budyniu, fabryki mebli, młyn, a także przedsiębiorstwa hodowli koni i pszczelarskie.
W mieście funkcjonowały dworzec, stacja towarowa, warsztaty kolejowe i dwie wieże ciśnień. W Heiligenbeil mieściły się miejskie i powiatowe organy administracji, instytucje finansowe, sąd, urząd katastralny, powiatowy związek chłopski, dom starców św. Jerzego, szpital powiatowy, miejska szkoła ludowa z salą gimnastyczną, szkoła średnia, rolnicza i muzyczna; stacjonował tu garnizon, działała szkoła Luftwaffe, ukazywała się gazeta „Heiligenbeiler Zeitung”.
01.10.1935 do gminy miejskiej Heiligenbeil włączono wieś Rosenberg / Rosenberg (Krasnofłotskoje). W 1938 roku zbudowano linię kolejową Heiligenbeil–Zinten / Zinten (Kornewo).
Działania wojenne pod Heiligenbeil rozpoczęły się w lutym 1945 r. W wyniku walk w lutym i marcu 1945 r. niemiecka 4. Armia znalazła się w okrążeniu. 13.03.1945 rozpoczęła się operacja likwidacji okrążonego zgrupowania. 18.03.1945 miasto Heiligenbeil zostało całkowicie odcięte od świata. 25.03.1945, po siedmiodniowym szturmie, Heiligenbeil zdobyły wojska 3. Frontu Białoruskiego. Miasto zostało bardzo poważnie zniszczone.
Popiersie Bohatera Związku Radzieckiego podpułkownika Mamonowa.
25.07.1947 Heiligenbeil przemianowano na cześć N.W. Mamonowa, poległego w walkach o Prusy Wschodnie.
Dekoracyjna mozaika przy wejściu do prywatnego Muzeum Cegły Pruskiej w Mamonowie.
W tym samym czasie utworzono sielsowiet mamonowski w rejonie ładuszkińskim. Do końca 1947 roku uruchomiono kołchoz rybacki i stację motorowo-rybacką, rozpoczęto też budowę zakładu przetwórstwa rybnego, który zaczął działać w 1949 roku. W 1951 roku Mamonowo otrzymało status miasta podległego rejonowi. Od 1963 r. w sielsowiecie bagrationowskim. Przed 1975 rokiem do Mamonowa włączono osiedle Krasnofłotskoje. W 1997 roku miasto wydzielono z rejonu bagrationowskiego jako samodzielną jednostkę samorządową. Od 2004 r. ma ono status okręgu miejskiego. W 2011 roku otwarto muzeum miejskie.
Zabytki i atrakcje: ruiny murów miejskich, ruiny kościoła, wodospad, wieża ciśnień (1902), budynek poczty (1885), budynek szpitala (1887), przytułek św. Jerzego (1865), kamień pamiątkowy upamiętniający 200-lecie Królestwa Prus, pomnik burmistrza Schrödera, prywatne Muzeum Cegły Pruskiej, mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (1420 osób, pomnik z 1954), mogiła zbiorowa żołnierzy rosyjskich, niemieckich i francuskich poległych w I wojnie światowej, pomnik szprotów (2008) i in.
Liczba ludności: 1782 – 1800, 1802 – 2013, 1810 – 1523, 1816 – 1692, 1821 – 2135, 1831 – 2468, 1858 — 2991, 1864 — 3224, 1875 — 3354, 1880 — 3430, 1890 — 3760, 1905 — 4553, 1910 — 4821, 1925 — 5180, 1933 – 6356, 1939 – 10 631, 1946 – 1608, 1947 – 2948, 1959 – 5459, 1970 – 7275, 1979 – 8001, 1989 – 7816, 2002 – 7393, 2010 – 7761, 2012 – 8055, 2013 – 8028, 2014 – 8105, 2015 – 8075, 2016 – 8084 mieszkańców.
Współczesne zdjęcia: Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
