W wyniku nieudanego eksperymentu produkcyjnego (zupełnie przypadkiem!) berliński wytwórca farb Johann Jacob Diesbach odkrył gdzieś między 1704 a 1706 rokiem nowy niebieski pigment. Według najbardziej rozpowszechnionej wersji, opisanej w książce Kassii St Clair „Sekretne życie kolorów”, przygotowywał on partię karminowoczerwonego laku według własnej, firmowej, lecz bardzo prostej receptury, w skład której wchodziły siarczan żelaza i potaż (węglan potasu). W ostatniej chwili Diesbach zorientował się jednak, że skończył mu się potaż, i dokupił go u alchemika Johanna Konrada Dippla, w którego laboratorium, według niektórych źródeł, zresztą pracował. Po dodaniu kupionego potażu coś poszło nie tak. Gdy rano Diesbach przyszedł do warsztatu, zastał substancję o wspaniałej ciemnoniebieskiej barwie, choć spodziewał się otrzymać czerwoną. 
Chemik i alchemik: Georg Ernst Stahl (z lewej) i Johann Konrad Dippel.
Diesbach pospieszył do Dippla po wyjaśnienia. Okazało się, że tak nieoczekiwana reakcja zaszła z powodu obecności w potażu oleju zwierzęcego, którego alchemik używał do sporządzania eliksiru nieśmiertelności.
W rezultacie powstał żelazocyjanek potasu — żółta sól krwista. To właśnie ona w połączeniu z siarczanem żelaza dała heksacyjanożelazian potasu, czyli Diesbachblau — błękit Diesbacha, jak początkowo nazywano nowość.
Dopiero w sierpniu 1709 roku niemiecki lekarz, członek Berlińskiej Akademii Nauk Johann Leonhard Frisch nadał błękitowi Diesbacha nazwę „błękit pruski”. Frisch był też autorem pierwszej publikacji o nowym pigmencie.
Ponadto zajmował się wprowadzaniem błękitu pruskiego na rynek, przynajmniej do 1716 roku. Niemiecki lekarz i chemik Georg Ernst Stahl łączy z wynalazkiem również nazwisko Dippla. Zaczął on sprzedawać farbę w 1709 lub 1710 roku. Dziś trudno ocenić, na ile wiarygodne są te informacje i związana z nimi historia przypadkowego powstania pigmentu. Przez długi czas metoda wytwarzania była utrzymywana w tajemnicy. Przypuszczalnie do czasu, gdy Anglik John Woodward opublikował ją w 1724 roku w czasopiśmie Towarzystwa Królewskiego Philosophical Transactions. Angielski fizyk George Field w swojej encyklopedii pigmentów z 1835 roku tak charakteryzuje błękit pruski: „bardzo nowoczesny, głęboki, mocny, nasycony i dość przejrzysty kolor”. 
Katsushika Hokusai, „Wielka fala w Kanagawie” drzeworyt z serii „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji” (1830).
Błękit pruski był jednym z pierwszych sztucznie wytworzonych pigmentów. W połowie XVIII wieku produkowano go pod różnymi nazwami — błękit Turnbulla, Neublau, milori, błękit berliński, hamburski, paryski, antwerpski, żelazowy, chiński i właściwy błękit pruski — w zależności od producenta i sposobu wytwarzania.
Błękit Turnbulla wytwarzała na przykład szkocka firma „Arthur & Turnbull”. Pod nazwą „błękit paryski” sprzedawano przez pewien czas jasną odmianę farby. Można było spotkać także inne nazwy, ale wszystkie one zawierały w gruncie rzeczy tę samą substancję.
Wśród malarzy nowy błękit (tak go też nazywano — Neublau) wywołał prawdziwą furorę. Miał wyjątkową siłę krycia i mnóstwo najsubtelniejszych odcieni. Sprzedawano go nie tylko w całej Europie, ale nawet w Japonii.
Błękit pruski można znaleźć w pracach Thomasa Gainsborough, Johna Constable’a, Van Gogha, Moneta, Picassa. Często używali go japońscy malarze i drzeworytnicy. Wszystkie jego odcienie wykorzystał Katsushika Hokusai w serii „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji”.
Z czasem przed przypadkowo uzyskanym pigmentem otworzyły się nowe horyzonty: stosowano go nie tylko w malarstwie, ale także w heraldyce, na znaczkach pocztowych, w odzieży, przy produkcji tapet, farb budowlanych i tekstylnych, tkanin, naczyń… W Europie nowy niebieski pigment sprzedawano pod oryginalną marką Preußisch Blau.
Do upowszechnienia tej nazwy najbardziej przyczynił się król Prus Fryderyk Wilhelm, który ubrał niemal całą swoją armię w niebieskie mundury. Od tej pory wyrażenie Preußisch Blau stało się synonimem armii pruskiej.
Vincent van Gogh, „Gwiaździsta noc” (1889).
Ilustracja na samej górze:
Thomas Gainsborough, „Błękitny chłopiec”
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
