Praktycznie każda rodzina w Prusach Wschodnich włączała potrawy z twarogu do codziennego jadłospisu, być może nawet niewiele wiedząc o jego leczniczych właściwościach. Po prostu przyrządzano go i jedzono, mieszając z rozmaitymi produktami – z chrzanem, sosem pomidorowym, owocami leśnymi, orzechami, owocami, miodem, rumem, cebulą, zieleniną, pieprzem wszelkiego rodzaju… W ten sposób często powstawało nowe danie, smaczne i pożywne. Przepisy na najciekawsze z nich zebrano na tej stronie.
Placuszki twarogowe
2 łyżki masła, 3 jajka, 3 łyżki cukru, starta skórka z 1 cytryny, 500 g twarogu, 250 g mąki, sól (na czubek noża), 125 g drobnych rodzynek bez pestek, cukier i cynamon – do smaku, olej do smażenia.
Masło, jajka i cukier ubić na pianę, wymieszać z przetartym przez sito twarogiem, mąką, solą i rodzynkami. Ulepić niewielkie placuszki (jak nasze syrniki, tylko mniejsze), usmażyć na oleju, a następnie wyłożyć na talerz i posypać cukrem z cynamonem. Takie placuszki są dobre do kawy i jako samodzielne danie.
Chleb twarogowy
250 g suchego twarogu, 100 g cukru, 2 jajka, skórka z cytryny, 375 g mąki, 1 torebka proszku do pieczenia.
Twaróg przetrzeć przez sito, wymieszać z jajkami, cukrem, startą skórką i solą (do smaku), mąką z proszkiem do pieczenia. Zagnieść ciasto i piec w keksówce w średniej temperaturze (180 stopni) przez 45 minut.
Chleb twarogowy długo zachowuje świeżość.
Majonez twarogowy
100 g miękkiego twarogu (kremowego), 1 żółtko, ½ filiżanki śmietany (około 70–80 g), 1 cebula, 1 łyżka octu lub soku z cytryny, szczypta cukru, czarny pieprz mielony – do smaku. Według uznania – 1 łyżka oleju.
Twaróg ubić ze śmietaną, dodać żółtko, startą cebulę, ocet lub sok z cytryny, cukier, pieprz do smaku i olej. Wszystkie składniki starannie wymieszać. Do majonezu twarogowego można dodać posiekaną zieleninę.
Takim lekkim majonezem można doprawiać sałatki. Nie zaszkodzi osobom na diecie.
Kulki twarogowe
30 g drożdży, 250 g twarogu, 150 g mąki, 2 żółtka, 1 jajko, 75 g cukru, 50 g startych migdałów, ½ łyżki startej skórki cytrynowej, 1/8 l mleka, 25 g masła, 50 g rodzynek bez pestek, tłuszcz do smażenia – w potrzebnej ilości.
Wymieszać twaróg z mąką, dodać jajka, cukier, migdały, skórkę cytrynową, drożdże, roztopione masło i, powoli wlewając mleko, zagnieść ciasto. Powinno być dość zwarte. Następnie dodać do niego rodzynki, oprószyć mąką i odstawić do wyrośnięcia.
Tłuszcz rozgrzać do wrzenia. Ciasto nabierać łyżką, formować kulki i wkładać je do wrzącego tłuszczu. Gdy się zarumienią, wyjąć je łyżką cedzakową i przełożyć na durszlak, aby odciekł nadmiar tłuszczu. Następnie przełożyć na półmisek, posypać tartą bułką. Z tej ilości ciasta wychodzi zwykle 20 kulek. W Prusach Wschodnich podawano je zazwyczaj do kawy.
Tort twarogowy
250 g masła, 5 żółtek, 375 g cukru, 2 łyżki kaszy manny, 1 kg klasycznego twarogu, 1 cytryna, 1 torebka proszku do pieczenia, bułka tarta.
To najstarszy przepis na tort twarogowy.
Zmiękczone masło utrzeć, dodać żółtka i cukier i ponownie utrzeć. Dodać kaszę mannę – stopniowo i po trochu, następnie sok i startą skórkę z jednej cytryny, na samym końcu – cukier puder. Ciasto wyrabiać, aż znikną grudki. Wyłożyć je do formy wysmarowanej tłuszczem i wysypanej bułką tartą. Piec w piekarniku około 1 godziny w temperaturze 180 stopni.
Deser twarogowo-owocowy
250 g miękkiego twarogu, 50 g cukru, 3/8 l odtłuszczonego mleka, 1 torebka cukru waniliowego, 50 g okruchów chleba pełnoziarnistego, wiśnie lub dowolne inne owoce jagodowe (do smaku).
Przetarty przez sito twaróg wymieszać z cukrem, odtłuszczonym mlekiem, cukrem waniliowym i mocno ubić. Umyte owoce (jeśli wiśnie, to bez pestek) wymieszać z masą twarogową, a z wierzchu posypać okruchami chleba.
Pikantne masło twarogowe
125 g twarogu, 20 g masła, 1 cebula, sól – do smaku, szczypta cukru, papryka (na czubek noża), 1 łyżka drobno posiekanego szczypiorku, 1 łyżeczka koniaku.
Miękki twaróg przetrzeć przez sito i starannie wymieszać z masłem. Połączyć ze startą cebulą, solą, szczyptą cukru, papryką i dodać łyżeczkę koniaku.
Gotowane kluski z twarogu
100 g masła, 750 g twarogu, 3 jajka, szczypta soli, 75 g bułki tartej, 30 g masła, cukier i cynamon – do smaku.
Masło utrzeć na pianę. Twaróg, jajka, sól i bułkę tartą wymieszać z utartym masłem. Z powstałego ciasta zwilżonymi dłońmi formować kulki o średnicy nie większej niż 6 cm. Wkładać je do wrzącej, lekko osolonej wody. Gdy kluski wypłyną, gotować jeszcze 15 minut na małym ogniu. Następnie odcedzić na durszlaku i przełożyć na podgrzany półmisek. Polać kluski lekko przyrumienionym masłem i posypać cukrem z cynamonem.
Zimne kluski twarogowe
500 g wiejskiego twarogu, sól – na czubek noża, 2 łyżeczki kminku, 3 – 4 łyżki słodkiej śmietanki, szczypiorek lub papryka – do smaku.
Do twarogu dodać sól i kminek, wymieszać ze śmietanką, dobrze wyrobić, zwilżonymi dłońmi formować kulki i lekko je spłaszczyć, posypać papryką i/lub szczypiorkiem.
Zupa mleczna z kluseczkami
1 l mleka, sól (do smaku), 4 łyżki mąki, woda (ile potrzeba), cukier (do smaku), 1 łyżka masła.
Zagotować mleko z solą. W tym czasie ubić jajko z mąką, bardzo ostrożnie, dosłownie po kropli, dodawać do masy wodę, aż utworzą się małe grudki. Następnie wlać masę do wrzącego mleka, cały czas mieszając. Gotować do miękkości 5 – 10 minut. Posolić, lekko osłodzić i dodać kawałek masła.
Olsztyńskie pulpeciki twarogowe
250 g niezbyt tłustego twarogu przetrzeć przez sito i wymieszać z 50 g masła, dwoma jajkami, dwoma żółtkami, trzema łyżkami mąki, jedną łyżką śmietanki, solą (do smaku), 10 g drobnego cukru i niewielką ilością startej skórki cytrynowej. Uformować pulpeciki, obtoczyć w mące i usmażyć na oleju. Podawać ze śmietaną.
Ziemniaki z nadzieniem twarogowym po kłajpedzku
(Z książki kucharskiej rodziny Andersenów)
1 kg surowych ziemniaków, 4 ugotowane ziemniaki.
Na nadzienie:
300 g twarogu, 1 jajko, 1 łyżka śmietany, 20 g drobno pokrojonej słoniny, 20 g masła, ½ łyżeczki estragonu, sól – do smaku.
Surowe ziemniaki zetrzeć na drobnej tarce i odcisnąć przez lnianą ściereczkę. Odciśniętego płynu nie wylewać. Gdy skrobia osiądzie, wodę odlać, a skrobię dodać do ziemniaków. Ugotowane ziemniaki utłuc i wymieszać z surowymi, posolić i zagnieść ciasto. Uformować z niego placuszki. Przygotować nadzienie: twaróg wymieszać z kawałkami podsmażonej słoniny, dodać masło, śmietanę, jajko, estragon, sól i wszystko wymieszać. Na każdy placuszek nałożyć po 1 łyżce nadzienia twarogowego, złożyć na pół, brzegi zlepić, wkładać kluski do wrzącej wody i gotować do miękkości, cały czas mieszając. Kluski wyjąć łyżką cedzakową, wyłożyć na podgrzany półmisek i polać masłem lub śmietaną.
Gołąbki z boćwiny z nadzieniem twarogowym po tylżycku
(Według przepisu Rudolfa Schmidta)
400 g twarogu, liście boćwiny, sól, gałka muszkatołowa mielona i czarny pieprz mielony – do smaku, 100 g masła, 1 cebula, 6 żółtek, 1 łyżka posiekanej trybuli, 500 g parmezanu, 1 łyżka octu winnego.
Twaróg włożyć na sito i odcisnąć z niego nadmiar wody. Łodygi boćwiny odciąć, a liście zblanszować w osolonej wodzie, przepłukać zimną wodą i osuszyć. Łodygi pokroić na kawałki o długości 1 cm i poddusić razem z drobno pokrojoną cebulą do miękkości, posolić i popieprzyć.
Twaróg wymieszać z żółtkami, posolić, popieprzyć i dodać gałkę muszkatołową wymieszaną z trybulą. Piekarnik nagrzać wcześniej do 150 stopni. Liście boćwiny podzielić na 8 porcji, nałożyć na nie nadzienie i zawinąć. Ułożyć gołąbki w naczyniu do zapiekania i skropić masłem. Zapiekać 20 minut w 150 stopniach. Następnie skropić gołąbki octem winnym i posypać startym parmezanem. Zapiekać jeszcze 10 minut.
Przy podawaniu polać je wywarem powstałym podczas zapiekania. Do tego dania można podać ziemniaki gotowane z pietruszką lub makaron.
Pomidory z twarogiem
125 g twarogu, 3–4 łyżki śmietany, rzodkiewki, po 1 łyżce natki pietruszki i szczypiorku, szczypta soli, 1 cebula, 4–6 pomidorów, papryka – do smaku, niewielka główka zielonej sałaty.
Kremowy twaróg przetrzeć przez sito, ubić ze śmietaną, wymieszać ze startymi rzodkiewkami, posiekaną natką pietruszki i szczypiorkiem, szczyptą soli i startą cebulą. Tą masą nadziać pomidory, z których wcześniej usunięto miąższ, z wierzchu posypać papryką i ułożyć na liściach sałaty. Danie to doskonale komponuje się z chlebem pełnoziarnistym z masłem.
Ziemniaki gotowane z twarożkiem śmietankowym
5 jaj, 500 g twarogu, ¼ l śmietany, 4 łyżki oleju, 1 cebula, czarny pieprz mielony i sól – do smaku, sok z cytryny, cukier, szczypiorek, 1 kg świeżych ziemniaków.
Jajka ugotować na twardo. Twaróg przetrzeć przez sito i wymieszać ze śmietaną, olejem, startą cebulą, pieprzem i solą. Dodać sok z cytryny i szczyptę cukru. Następnie wymieszać z drobno posiekanymi jajkami, posypać szczypiorkiem.
Taka przekąska twarogowa jest smaczna z sypkimi, gotowanymi młodymi ziemniakami. Idealnie nadaje się też do kanapek.
Śmietana z twarogiem
500 g odtłuszczonego suchego twarogu, kminek – na czubek noża, 3/8 l śmietany, sól (do smaku).
Twaróg wyłożyć na talerz, dodać kminek, posolić do smaku i polać śmietaną. Do tego dania je się ciemny chleb pełnoziarnisty.
Kto pierwszy zrobił twaróg, tego chyba nikt nie powie, wiadomo jednak, że produkt ten znali już starożytni Rzymianie. Jeśli wierzyć historykom, mleko zakwaszano wówczas podpuszczką, którą pozyskiwano z żołądków cieląt, koźląt lub jagniąt karmionych wyłącznie mlekiem matki.
Twaróg zawsze był jednym z najbardziej cenionych produktów także u Słowian. Jedzono go niemal codziennie. Surowcem do jego przygotowania było zwykłe zsiadłe mleko. Wstawiano je na kilka godzin do ciepłego pieca, a następnie przelewano do płóciennego, stożkowatego worka, aby odcedzić serwatkę. Worek z twarogiem kładziono pod prasę. Ale taki szybko przygotowany produkt bez lodówki długo się nie przechowywał. Aby twaróg się nie zepsuł, ponownie wkładano go na kilka godzin do pieca, potem pod prasę, i tak dwukrotnie. Następnie ciasno układano go w glinianych garnkach i zalewano z wierzchu masłem klarowanym. W piwnicy taki twaróg mógł przetrwać miesiącami.
Źródła:
Doennigs Kochbuch.
Alte Familienrezepte aus Ostpreußen. Harald Saul.
Das Beste aus der ostpreußischen Küche. Susanne Rohner.
Rezepte aus der guten ostpreußischen Küche. M. Haslinger, R.M. Wagner.
Fot.: Claus Ableiter (wikimedia.org)
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
