/ Kamienskoje – Saalau

Kamienskoje (Saalau)

Kamienskoje (Saalau)

Dwór majątku Groß Saalau (Gonczarowo).


Litografia berlińskiej pracowni Winckelmann i Synowie (Winckelmann & Söhne).

Kamienskoje (niem. Saalau / Saalau), osada w okręgu miejskim Czerniachowsk (do 2016 r. w rejonie czerniachowskim, centrum osiedla wiejskiego Kamienskoje) nad rzeką Kapitanka (Mühl-Graben). Oddalone części w odległości do 3 km od centrum. Rok założenia – 1352. Ludność – 421 mieszkańców (2012).

Saalau zostało założone w grudniu 1352 roku jako zamek biskupi. Do 1276 r. w tym miejscu znajdowała się pruska twierdza Wostopolo. Po kolejnym podziale terytorium Prus między zakon a biskupa sambijskiego obszar przyszłego Saalau przypadł biskupowi.


Zamek Saalau

Budowę zamku ukończono do 1355 roku. Latem 1376 r. Saalau oblegały oddziały Witolda i Kiejstuta, w wyniku czego zamek został zdobyty i spalony. Odbudowano go w 1390 r. Przy zamku powstała wieś o tej samej nazwie.

Zamek Saalau

Plan architektoniczny zamku Saalau.


W XIV wieku we wsi Saalau w kaplicy zamkowej utworzono parafię.

Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w zamku przez pewien czas mieszkali kanonicy. Od 1540 r. parafia Saalau stała się luterańska. Gdy w latach 1709–11 okolicę spustoszyła zaraza, majątek Saalau z inicjatywy króla Fryderyka Wilhelma I stał się własnością księcia Leopolda I von Dessau (1676–1747). W 1734 roku we wsi Saalau zbudowano kościół parafialny. Na osobno wzniesionej wieży o konstrukcji ryglowej zawieszono dzwony odlane w 1768 i 1818 roku.


Ścieżka do ruin zamku Saalau w Kamienskoje

W XIX w. zamek Saalau powrócił do własności państwowej i stał się domeną królewską.

W XIX w. na terenie dzisiejszego Kamienskoje istniały dwie jednostki administracyjne: gmina wiejska Saalau i domena Saalau, która tworzyła okręg dworski o tej samej nazwie, obejmujący także folwark Kathrinlacken / Kathrinlacken (Nowo-Kamienskoje). Od 1818 r. gmina i okręg dworski Saalau należały do powiatu Insterburg / Insterburg (Czerniachowsk). 11.03.1874 gmina wiejska Saalau i okręg dworski Saalau zostały włączone do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Saalau. Mieszkańcy Saalau sprawowali urząd zarządcy okręgu urzędowego w latach 1908–19 (właściciel majątku Ebers / Ebers), 1923–33 (dzierżawca domeny Franz Girod / Girod) i 1933–45 (karczmarz Rudolf Habert / Habert). 9.07.1895 do gminy Saalau przyłączono gminę Groß Pruskehmen / Groß Pruskehmen (Kamienskoje, część wschodnia). Wieś Groß Pruskehmen utraciła przy tym swoją nazwę i połączyła się ze wsią Saalau.


Zamek Saalau w XXI w.Zamek Saalau w osadzie Kamienskoje (2020).

30 września 1928 roku do gminy Saalau włączono: domenę Saalau (Kamienskoje), wieś Rudlaucken / Rudlaucken (od 1938 r. Jägersruh / Jägersruh, Prigladnaja), wieś Pruskehmen / Pruskehmen (dawniej Klein Pruskehmen) i folwark Kathrinlacken (Nowo-Kamienskoje).

Paplacken wzmiankowany jest w 1680 r. jako Paplaugken / Paplaugken. Później, do 1785 r., nosił nazwę Paplauken / Paplauken. Od 1818 roku Paplacken był wsią tworzącą gminę wiejską w powiecie Insterburg / Insterburg (Czerniachowsk). Wieś należała do parafii Saalau (Kamienskoje). 11.03.1874 gmina Paplacken została włączona do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Gnottau / Gnottau (Ganino). 30.09.1928 gminy Paplacken, Paschmackern / Paschmackern i okręg dworski Gnottau (Ganino) połączono w nową gminę wiejską Gnottau.


Saalau

W nocy na 23.01.1945 Saalau zajęli żołnierze 11 i 84 Dywizji Strzeleckiej 11 Armii Gwardii.

Saalau na mapie z XX w.


17.06.1947 Saalau przemianowano na Kamienskoje. Wtedy też utworzono sielsowiet kamienski w rejonie czerniachowskim. Paplacken nie został przemianowany i faktycznie stał się oddaloną częścią osady Kamienskoje. W latach 1963–65 sielsowiet kamienski przekazano rejonowi oziorskiemu, ponieważ rejon czerniachowski został rozwiązany. Po odtworzeniu rejonu czerniachowskiego sielsowiet kamienski do niego powrócił. W 1971 r. w osadzie Kamienskoje był 71 dom, działała szkoła. Do 1984 r. w dawnym Paplacken pozostały dwa domy, w samym Kamienskoje działała ferma mleczna. Do 1999 roku w miejscu Paplacken nie było już żadnych zabudowań. Szkołę w osadzie Kamienskoje zamknięto w latach 90. Dzieci z osady zaczęły chodzić do szkoły w osadzie Mieżdurieczje. W 1997 r. w Kamienskoje było 227 domów i budynków. Po 2001 r. budynki fermy mlecznej w miejscu domeny Saalau zostały porzucone i rozebrane.


Współrzędne osady: 54°39'20'' N 21°32'58'' E (Saalau, obecnie Kamienskoje), 54°40'03'' N 21°31'42'' E (Paplacken, obecnie nie istnieje).

Zabytki: ruiny zamku Saalau (1390), kościół (1734, obecnie dom kultury), mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (142 osoby, pomnik z 1949 r.), stare budynki gospodarcze.

Liczba ludności: 1984 – 570, 1997 – 642, 2002 – 615, 2010 – 487 mieszkańców.

Liczba ludności gminy Saalau: 1905 – 543, 1910 – 474, 1933 – 750, 1939 – 725 mieszkańców.

Liczba ludności okręgu dworskiego Saalau: 1905 – 232, 1910 – 238 mieszkańców.

Liczba ludności Paplacken: 1905 – 84, 1910 – 75 mieszkańców.

Liczba ludności Klein Pruskehmen: 1905 – 55, 1910 – 50 mieszkańców.

Dla informacji


Okręg urzędowy Saalau

11.03.1874 w powiecie Insterburg utworzono okręg urzędowy nr 42 Saalau, w skład którego weszło sześć gmin wiejskich: Groß Pruskehmen (Kamienskoje, część), Klein Pruskehmen / Klein Pruskehmen (od 1938 r. Preußendorf / Preußendorf, 54°40'06'' N 21°34'55'' E), Rudlaucken / Rudlaucken (od 1938 r. Jägersruh / Jägersruh, Prigladnaja), Saalau (Kamienskoje), Schönwiese / Schönwiese (Poddubnoje), Siemohnen / Siemohnen (Sirieniewka) oraz dwa okręgi dworskie: Auer / Auer (Poddubnoje) i domena Saalau / Saalau Domäne (Kamienskoje). W 1882 r., po zniesieniu okręgu urzędowego Laßeningken / Laßeningken (Dierżawino), do okręgu urzędowego Saalau włączono gminy wiejskie Groß Laßeningken / Groß Laßeningken (Dierżawino) i Klein Laßeningken / Klein Laßeningken (Sablino).

9.07.1895 gmina Groß Pruskehmen utraciła samodzielność i została przyłączona do gminy Saalau. Klein Pruskehmen przemianowano na gminę Pruskehmen. W rezultacie okręg urzędowy Saalau składał się z siedmiu gmin wiejskich: Groß Laßeningken (Dierżawino), Klein Laßeningken (Sablino), Pruskehmen, Rudlaucken (Prigladnaja), Saalau (Kamienskoje), Schönwiese (Poddubnoje) i Siemohnen (Sirieniewka), a także z dwóch okręgów dworskich – Auer (Poddubnoje, część) i Saalau (Kamienskoje).

30.09.1928 okręgi dworskie zostały zniesione i włączone do gmin wiejskich. Okręg dworski Saalau połączono z gminami Saalau (Kamienskoje), Pruskehmen i Rudlaucken (Prigladnaja) w nową gminę wiejską Saalau. Okręg dworski Auer (Poddubnoje, część) wszedł w skład gminy Schönwiese (Poddubnoje). Okręg urzędowy Saalau składał się odtąd tylko z pięciu gmin wiejskich: Groß Laßeningken (Dierżawino), Klein Laßeningken (Sablino), Saalau (Kamienskoje), Schönwiese (Poddubnoje) i Siemohnen (Sirieniewka).

1.03.1939 gminy Siemohnen (Sirieniewka) i Schönwiese (Poddubnoje) zaczęły należeć do okręgu urzędowego Norkitten / Norkitten (Mieżdurieczje), a jednocześnie zniesiono okręg urzędowy Gnottau / Gnottau (Ganino), którego gminy weszły w skład okręgu urzędowego Saalau. Dzięki temu okręg urzędowy Saalau od 1.03.1939 obejmował siedem gmin wiejskich: Albrechtshöfen / Albrechtshöfen (54°41'23'' N 21°34'59'' E), Gnottau (Ganino), Großlaschnicken / Großlaschnicken (do 1938 r. Groß Laßeningken, Dierżawino), Kleinlaschnicken / Kleinlaschnicken (do 1938 r. Klein Laßeningken, Sablino), Saalau (Kamienskoje), Schönwiese (Poddubnoje), Schmackerau / Schmackerau (do 1938 r. Schmackerlauken / Schmackerlauken, Wachruszewo) i Wirbeln / Wirbeln (Żaworonkowo).

Ostatnia zmiana w składzie okręgu urzędowego Saalau nastąpiła miesiąc później, 1.04.1939. Gmina Albrechtshöfen utraciła samodzielność i weszła do gminy Wirbeln (Żaworonkowo), a gminy Großlaschnicken (Dierżawino) i Kleinlaschnicken (Sablino) połączono w nową gminę wiejską Laschnicken / Laschnicken. Okręg urzędowy Saalau składał się odtąd z pięciu gmin wiejskich: Gnottau (Ganino), Laschnicken (Dierżawino, Sablino), Saalau (Kamienskoje), Schönwiese (Poddubnoje), Wirbeln (Żaworonkowo) i w tej postaci przetrwał do 1945 roku.

W skład parafii Saalau wchodziły: Adamsruhe / Adamsruhe (Żaworonkowo, część), Albrechtshöfen / Albrechtshöfen (54°41'23'' N 21°34'59'' E), majątek Alischken / Gut Alischken (Karpowo), Auer / Auer (Poddubnoje), Berszienen / Berszienen (od 1938 r. Berlacken / Berlacken, Wachruszewo, część), Gnottau / Gnottau (Ganino), Groß Laßeningken / Groß Laßeningken (od 1939 r. Laschnicken / Laschnicken, Dierżawino), Kathrinlacken / Kathrinlacken (Nowo-Kamienskoje), Klein Laßeningken / Klein Laßeningken (od 1939 r. Kleinlaschnicken / Kleinlaschnicken, Sablino), Klein Pruskehmen / Klein Pruskehmen (od 1938 r. Preußendorf / Preußendorf, 54°40'06'' N 21°34'55'' E), leśnictwo Laßeningken / Forsthaus Laßeningken (Sablino, część), leśnictwo Laubhorst / Forsthaus Laubhorst (54°42'00'' N 21°32'16'' E), Paplacken / Paplacken (Kamienskoje, część), Paschmackern / Paschmackern (Wachruszewo, część), Rudlacken / Rudlacken (Prigladnaja), Saalau (Kamienskoje), Schmackerlauken / Schmackerlauken (od 1938 r. Schmackerau / Schmackerau, Wachruszewo), Schönwiese / Schönwiese (Poddubnoje), Siemohnen / Siemohnen (Sirieniewka), Wirbeln / Wirbeln (Żaworonkowo), Wirtkallen / Wirtkallen (od 1938 r. Wirtberg / Wirtberg, Polikarpowo).



Współczesne zdjęcia Michaiła Ogorodnikowa.


Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.