Aweiden
Aweiden po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1550 roku. W 1579 roku majątkiem Aweiden władał burmistrz Kneiphofu Johann Schnürlein. Po tym, jak w 1660 roku w dworze wybuchł pożar, majątek kilkakrotnie odsprzedawano, aż przypadł urzędnikowi państwowemu Friedrichowi Kupnerowi (1648–1719).
W 1785 roku Aweiden klasyfikowano jako majątek szlachecki i folwark nad Pregołą (Adelich Gut und Vorwerk am Pregel) z położoną obok olejarnią. W majątku było osiem gospodarstw domowych. Do 1818 roku Aweiden miał status majątku szlacheckiego (Adlich Gut), a liczba gospodarstw wzrosła do 11.
W połowie XIX wieku Aweiden był majątkiem rycerskim (Rittergut), tworzącym od 1867 roku obszar dworski w powiecie ziemskim Królewiec / Königsberg (od 1939 roku włączonym do powiatu ziemskiego Sambia / Samland). Majątek należał do parafii Neuendorf-Steinbeck (Rżewskoje, Kaliningrad – Rybnoje). W skład obszaru dworskiego Aweiden wchodziły także folwarki Milchbude (54°41'13'' N 20°35'00'' E), Neuvorwerk (54°39'26'' N 20°30'01'' E) i leśnictwo Catharinenwalde (54°37'17'' N 20°35'00'' E).
Dwór majątku Aweiden służył w XIX wieku jako miejsce różnego rodzaju zgromadzeń, głównie wyższych warstw społeczeństwa. W 1835 roku studenci Uniwersytetu Królewieckiego po raz pierwszy urządzili tu komers – uniwersyteckie święto z biesiadą.
W 1862 roku w Aweiden przeprowadzono zawody wśród uczniów gimnazjum Friedrichskollegium, w których wzięło udział ponad 500 osób. Zawody te okazały się sukcesem i zaczęto je organizować co roku.
W 1866 roku otwarto linię kolejową Królewiec – Bartenstein (Bartoszyce, Polska). Linia ta przebiegała na wschód od Aweiden. Stacji dla mieszkańców majątku na niej nie przewidziano, zbudowano za to dom dróżnika.
W 1871 roku w obszarze dworskim Aweiden było 18 domów mieszkalnych, w których mieszkało 50 rodzin i trzech kawalerów. Przy tym w samym majątku Aweiden było 12 domów mieszkalnych, trzy domy znajdowały się w folwarku Neuvorwerk, jeden dom w Milchbude i dwa domy w leśnictwie Catharinenwalde. 30.04.1874 obszar dworski Aweiden włączono do utworzonego okręgu urzędowego Aweiden. Właściciel majątku Aweiden, pan Perkun, zajmował stanowisko naczelnika okręgu urzędowego w latach 1887–93.
W 1879 roku do obszaru dworskiego Aweiden należało 663 ha ziemi (19. miejsce w powiecie), roczny dochód netto majątku wyniósł 10 592 marki (14. miejsce w powiecie). 27.05.1893 leśnictwo Catharinenwalde z posiadłościami ziemskimi o powierzchni 103 ha przekazano z obszaru dworskiego Aweiden do obszaru dworskiego Friedrichstein (Kamienka). Wiadomo, że w 1927 roku w Aweiden była szkoła.
30.09.1928 obszar dworski Aweiden zniesiono, jego główną część (bez eksklaw) włączono do gminy wiejskiej Altenberg (Dorożnoje). 01.10.1933 teren dawnego obszaru dworskiego Aweiden wszedł w skład miasta Królewca.
Okręg urzędowy Aweiden
30.04.1874 w powiecie ziemskim Królewiec utworzono okręg urzędowy nr 8 Aweiden, w którego skład weszła gmina wiejska Altenberg (Dorożnoje) i trzy obszary dworskie: Aweiden (Kaliningrad, os. Jużnyj), Rosenau (Kaliningrad, rejon Alei Smiełych) i Speichersdorf (Kaliningrad, os. Jużnyj).
Do 1883 roku okręg urzędowy Aweiden składał się z gminy wiejskiej Altenberg (Dorożnoje), czterech obszarów dworskich: Aweiden (Kaliningrad, os. Jużnyj), Mühlenhof (Kaliningrad, rejon ul. Jelieckiej i Jabłocznej), Rosenau (Kaliningrad, rejon Alei Smiełych) i Speichersdorf (Kaliningrad, os. Jużnyj), a także osad i obiektów Klein Holländerei (54°41'40'' N 20°32'51'' E), Neu Holländerei (54°41'44'' N 20°32'20'' E), Neupregelkrug (54°41'34'' N 20°33'29'' E), Plac Artyleryjski / Artillerieschießplatz, Fort Schönfließ (Fort nr 10 „Canitz”). 03.07.1890 Klein i Neu Holländerei włączono do obszaru dworskiego Mühlenhof (Kaliningrad, rejon ul. Jelieckiej i Jabłocznej). 06.03.1891 część terenów obszarów dworskich Aweiden (Kaliningrad, os. Jużnyj) i Rosenau (Kaliningrad, rejon Alei Smiełych) włączono w skład miasta Królewca. W latach 1895–1905 tereny obszarów dworskich Rosenau i Mühlenhof etapami weszły w skład miasta Królewca. Okręg urzędowy Aweiden składał się odtąd z gminy wiejskiej Altenberg (Dorożnoje) i dwóch obszarów dworskich: Aweiden (Jużnyj) i Speichersdorf (Jużnyj). 16.06.1927 w skład Królewca wszedł obszar dworski Speichersdorf (Jużnyj). 30.09.1928 obszar dworski Aweiden zniesiono, jego główna część weszła do gminy Altenberg (Dorożnoje), a folwark Milchbude – do gminy Seligenfeld (Kaliningrad, Dalnoje). Wreszcie 14.05.1930 gminę Altenberg przeniesiono do okręgu urzędowego Gollau (Poddubnoje), a okręg urzędowy Aweiden zniesiono. 01.10.1933 teren dawnego obszaru dworskiego Aweiden z gminy Altenberg przeszedł w skład miasta Królewca.
Speichersdorf
W 1785 roku Speichersdorf klasyfikowano jako folwark szlachecki i cegielnię (Adelich Vorwerk und Ziegelei) z trzema gospodarstwami domowymi. W 1818 roku figuruje jako folwark szlachecki z tymi samymi trzema gospodarstwami.
W połowie XIX wieku Speichersdorf był majątkiem tworzącym obszar dworski w powiecie ziemskim Królewiec / Königsberg (od 1939 roku włączonym do powiatu ziemskiego Sambia / Samland).
Majątek należał do parafii Neuendorf-Steinbeck (Rżewskoje, Kaliningrad – Rybnoje). W 1866 roku otwarto linię kolejową Królewiec – Bartenstein (Bartoszyce, Polska). Linia ta przebiegała wschodnim skrajem Speichersdorfu. Stacji dla mieszkańców majątku na niej nie przewidziano.
W 1871 roku w Speichersdorfie było sześć domów mieszkalnych, w których mieszkało 20 rodzin. 30.04.1874 obszar dworski Speichersdorf włączono do utworzonego okręgu urzędowego Aweiden (Kaliningrad, os. Jużnyj). Właściciel majątku Speichersdorf, Schindelmeister, został pierwszym naczelnikiem okręgu urzędowego i zajmował to stanowisko do 1882 roku.
W 1879 roku do majątku Speichersdorf należało 265 ha ziemi, roczny dochód netto majątku wyniósł 5974 marki. 01.04.1905 prawie 10 ha ziem obszaru dworskiego Speichersdorf weszło w skład Królewca. A 16.06.1927 do Królewca weszła także pozostała część obszaru dworskiego Speichersdorf. Tak powstała dzielnica Speichersdorf, w której oprócz kwartałów mieszkalnych (składających się głównie z domów robotniczych zbudowanych na początku XX wieku) było kilka zakładów (fabryka maszyn, wytwórnia konstrukcji stalowych, wytwórnia win i wódek, młyn) i działał szpital psychiatryczny. W latach 20. szpital psychiatryczny przekształcono w dom starców.
25.07.1948 decyzją kaliningradzkiego miejskiego komitetu wykonawczego tereny dawnych Aweiden i Speichersdorfu otrzymały nazwę Jużnyj gorodok („Miasteczko Południowe”) w granicach rejonu Moskiewskiego Kaliningradu. Nową decyzją z 18.08.1949 komitet wykonawczy przemianował Jużnyj gorodok na osiedle Jużnyj.
W 1960 roku w Jużnym otwarto szkołę nr 37. W latach 1970–90 nowa nazwa osiedla była używana dość szeroko. Zaznaczano ją na mapach i w trasach autobusowych. W latach 90. rozpoczęto budowę mikrorejonu-sypialni między ul. Internacionalnaja a bulwarem Jużnym. Mikrorejon również otrzymał nazwę „Jużnyj”, co nieco rozmyło znaczenie tego toponimu. W 2007 roku w ramach optymalizacji szkoła nr 37 w os. Jużnyj stała się jednym z budynków szkoły nr 15.
Na rok 2020 teren osiedla Jużnyj w jego historycznych granicach obejmuje ulice: Aleja Smiełych (część), Angarskaja, Bronnickaja, Gribnaja, Gruntowaja, Dwinskaja (część), zaułek Dwinskoj, Klinskaja, zaułek Klinskij, Ługanskaja, Muromskaja (część), Okskaja, zaułek Okskij, Olega Koszewogo (część), Ramienskaja, Siewastopolskaja, zaułek Siewastopolskij, Sołniecznogorskaja, Sudostroitielnaja (część), Szczadienki, Jachromskaja. Część terenu zajmują ogródki działkowe „Medik” i „Raduga”, jednostka wojskowa i park weteranów (dawny park Aweiden). Spośród ważnych obiektów na terenie os. Jużnyj znajdują się także budynek szkoły nr 15, szpital położniczy nr 3, szkoła rezerwy olimpijskiej i oddział centrum zaopatrzenia w sprzęt medyczny i mienie Ministerstwa Obrony FR.
Zabytki: park Aweiden (park weteranów), dawny budynek szpitala psychiatrycznego (szpital położniczy nr 3), mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (380 osób, pomnik z 1956 roku).
Dynamika liczby ludności majątku Aweiden: 1818 – 130, 1871 – 191, 1905 – 150 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności obszaru dworskiego Aweiden: 1818 – 130, 1867 – 215, 1871 – 268, 1885 – 240, 1905 – 166, 1910 – 185 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności obszaru dworskiego Speichersdorf: 1818 – 50, 1867 – 120, 1871 – 116, 1885 – 175, 1905 – 186, 1910 – 231 mieszkańców.
Struktura ludności obszaru dworskiego Aweiden w 1871 roku: chrześcijanie ewangelicy – 263, katolicy – 2, inni chrześcijanie – 3, dzieci do 10 lat – 82, umiejący czytać i pisać – 152 (spośród 181 ankietowanych, 84%), głuchoniemi – 1, obłąkani – 1.
Struktura ludności Speichersdorfu w 1871 roku: chrześcijanie ewangelicy – 115, katolicy – 1, dzieci do 10 lat – 34, umiejący czytać i pisać – 59 (75%), niewidomi – 1, głuchoniemi – 1, obłąkani – 1.
Dynamika liczby ludności Neuvorwerku: 1871 – 53, 1905 – 7 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Milchbude: 1871 – 7, 1905 – 9 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności leśnictwa Catharinenwalde: 1871 – 17, 1905 – 4 mieszkańców.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
