/ Niwienskoje – Wittenberg

Niwienskoje (Wittenberg)

Niwienskoje (Wittenberg)

Niwienskoje (niem. Wittenberg, Friederikenthal), osada w bagrationowskim okręgu miejskim (do 2017 r. w rejonie bagrationowskim, ośrodek niwienskiej gminy wiejskiej) przy szosie Kaliningrad – Bagrationowsk. Współrzędne Friederikenthal: 54°34'38'' N 20°34'48'' E. Liczba ludności 2782 mieszkańców (2020).

Wittenberg po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1339 roku. W XIX w. Wittenberg był wsią, która od 1818 r. tworzyła gminę wiejską w powiecie Kreuzburg (Sławskoje), przemianowanym w 1819 roku na powiat Pruska Iławka / Preußisch Eylau (Bagrationowsk). Wieś należała do parafii Tharau (Władimirowo). 24.09.1866 otwarto ruch na Wschodniopruskiej Kolei Południowej, na której w Wittenbergu zbudowano dworzec Tharau. W 1871 roku w skład gminy wiejskiej Wittenberg oprócz samej wsi wchodziły także dworzec i domy dróżników. Gmina liczyła 27 domów mieszkalnych, w których mieszkało 65 rodzin. Przy tym we wsi Wittenberg były 24 domy, jeszcze jeden dom należał do dworca Tharau, a kolejne dwa — do dróżników.

07.05.1874 gminę wiejską Wittenberg włączono do nowo utworzonego okręgu urzędowego Jesau (Jużnyj), przemianowanego w 1930 roku na okręg urzędowy Wittenberg (Niwienskoje). W latach 1906–32 funkcję zarządcy okręgu urzędowego Jesau pełnił dzierżawca z Wittenbergu Oehlert, a od 1932 r. — leśnik Fischer. W 1906 roku zbudowano linię kolejową od dworca Tharau do Kreuzburga (Niwienskoje – Sławskoje), na której we wsi otwarto drugi dworzec. 01.04.1912 do gminy Wittenberg przeszedł z okręgu dworskiego Arweiden (Linijnoje) folwark Dorotheenhof (54°35'02'' N 20°35'18'' E).

Wittenberczycy

30.09.1928 do gminy Wittenberg weszły zniesione okręgi dworskie Friederikenthal (Niwienskoje) i Braxeinswalde (Otważnoje, część) z okręgu urzędowego Tharau (Władimirowo).

Wittenberg

28.05.1930 okręg urzędowy Jesau (Jużnyj) przemianowano na okręg urzędowy Wittenberg. W chwili zmiany nazwy w skład okręgu wchodziły cztery gminy wiejskie: Jesau (Jużnyj), Lichtenfelde (Swobodnoje), Thomsdorf (Sołnecznoje) i Wittenberg (Niwienskoje). 01.04.1937 gmina Thomsdorf (Sołnecznoje) przeszła do okręgu urzędowego Uderwangen (Czechowo). W rezultacie w okręgu urzędowym Wittenberg pozostały trzy gminy wiejskie: Jesau (Jużnyj), Lichtenfelde (Swobodnoje) i Wittenberg (Niwienskoje), po czym jego skład już się nie zmieniał. W latach przedwojennych w Wittenbergu działały szkoła, dwa dworce, cegielnia i wiatrak.

Friederikenthal założono w latach 1790–1805. W XIX w. Friederikenthal był majątkiem szlacheckim (Adlig Gut), tworzącym od 1867 roku okręg dworski w powiecie Pruska Iławka / Preußisch Eylau (Bagrationowsk). Majątek należał do parafii Jesau (Jużnyj).

W 1871 roku w Friederikenthal były cztery domy mieszkalne, w których mieszkało 15 rodzin. W wyniku reformy administracyjnej z 1874 r. Friederikenthal stał się folwarkiem w okręgu dworskim Arweiden (Linijnoje). 07.05.1874 folwark Friederikenthal jako część okręgu dworskiego Arweiden został włączony do nowo utworzonego okręgu urzędowego Jesau (Jużnyj), przemianowanego w 1930 roku na okręg urzędowy Wittenberg (Niwienskoje). 06.03.1876 folwark Friederikenthal ponownie wydzielił się z okręgu dworskiego Arweiden (Linijnoje) jako samodzielny majątek i utworzył okręg dworski, który wszedł do okręgu urzędowego Jesau. W latach 1900–06 funkcję zarządcy okręgu urzędowego Jesau pełnił właściciel majątku Friederikenthal Oehlert. W 1879 roku majątek Friederikenthal posiadał 173 ha ziemi, roczny dochód czysty wyniósł 1220 marek. 30.09.1928 okręg dworski Friederikenthal zniesiono i włączono do gminy wiejskiej Wittenberg (Niwienskoje).

Starzy mieszkańcy Wittenbergu

25.02.1945 Wittenberg zdobyli żołnierze 31 Gwardyjskiej Dywizji Piechoty (gen. mjr I.D. Burmakow, 1899–1973).

Droga do Tharau

17.06.1947 Wittenberg i Friederikenthal połączono i przemianowano na osiedle Niwienskoje. Wtedy też utworzono niwienską radę wiejską. Od 25.07.1947 Niwienskoje było ośrodkiem nowo utworzonego rejonu kaliningradzkiego. W 1955 roku w Niwienskoje było 96 domów. W 1959 roku rejon kaliningradzki zniesiono, a osiedle Niwienskoje stało się ośrodkiem rady wiejskiej w rejonie bagrationowskim. Do 1963 r. liczba domów w osadzie wzrosła do 97, działała szkoła. W tym czasie rozpoczęto rozbiórkę linii kolejowej Niwienskoje–Sławskoje, zakończoną w latach 80. W 2016 roku osada Niwienskoje stała się ośrodkiem gminy wiejskiej, która połączyła niwienski i władimirowski okręg wiejski. W tym samym 2016 roku niwienską gminę wiejską zniesiono. W 2018 r. w Niwienskoje były: szkoła średnia, dwa przedszkola, szpital rejonowy i psychiatryczny, dom kultury, placówka pocztowa, biblioteka, przychodnia weterynaryjna, redakcja gazety „Niwienskij Wiestnik”, zakład fryzjerski, sklepy spożywcze i przemysłowe. Na terenie osady działają zakład produkcji urządzeń chłodniczych i przedsiębiorstwo wydobywające nawozy potasowe. W 2021 r. w osadzie jest ok. 370 domów mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej.

Zabytki i atrakcje: pomnik poległych żołnierzy radzieckich (1975, 970 osób), znak pamiątkowy upamiętniający założenie Wittenbergu.

Liczba ludności: 1988 – 1600, 2002 – 2079, 2010 – 1720, 2012 – 1727 mieszkańców.

Liczba ludności gminy Wittenberg: 1867 – 327, 1871 – 322, 1885 – 407, 1905 – 476, 1910 – 494, 1925 – 704, 1933 – 808, 1939 – 896 mieszkańców.

Liczba ludności Friederikenthal: 1867 – 70, 1871 – 69, 1885 – 88, 1905 – 45, 1910 – 39 mieszkańców.

Struktura ludności gminy Wittenberg w 1871 r.: wszyscy 322 – chrześcijanie ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 89, umiejący czytać i pisać – 169 (73%).

Struktura ludności Friederikenthal w 1871 r.: wszyscy 69 – chrześcijanie ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 17, umiejący czytać i pisać – 34 (z 50 ankietowanych, 68%).

Fot.: bildarchiv-ostpreussen.de.


Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.