Herb
Wystruci
Zamek w Wystruci po zakończeniu głównych prac budowlanych był typową dla zamków komturskich zakonu krzyżackiego czteroskrzydłową budowlą o imponujących rozmiarach (45x44 m) z rozbudowanym przedzamczem (50x100 m) w części zachodniej. W 1339 roku Wystruć stała się siedzibą komturstwa. Znanych jest dwóch tutejszych komturów: Heroldus w latach 1339–40 i Erhard Kulling w latach 1343–46. W 1347 roku Wystruć zdegradowano do rangi prokuratorstwa, podległego komturstwu królewieckiemu. Przyczyną było najwyraźniej to, że Wystruć, choć leżała na skrzyżowaniu ważnych szlaków wodnych i lądowych, nie była w stanie zapewnić sobie wszystkiego, co niezbędne (prowiantu, broni, sprzętu itp.), jak nakazywały prawa Zakonu.
Widok na Wystruć od północy. Rycina Christopha Hartknocha (XVII w.).
Niska gęstość zaludnienia na kontrolowanym z zamku terytorium nie pozwalała utrzymać w nim liczby rycerzy i braci zakonnych, a także półbraci i pieszych knechtów, jakiej wymagał status komturstwa.
Mapa zabytków Wystruci (1923).
Oprócz roli punktu pośredniego na trasie oddziałów zakonnych podczas wypraw na Litwę Wystruć zajmowała się hodowlą koni – wzmianki o tutejszej stadninie pochodzą z 1374 roku. W tym celu obok zamku założono zakonny majątek Althof-Insterburg (Portowoje), którego zadaniem była właśnie produkcja rolna na potrzeby Zakonu.
Zamek w Wystruci wielokrotnie padał ofiarą napaści książąt litewskich. Po raz pierwszy Litwini stanęli pod jego murami już w 1347 r. Kolejny najazd pod wodzą księcia Kiejstuta nastąpił w 1366 roku.
W tym samym czasie marszałek Zakonu Henning Schindekopf i prokurator Wystruci Heinrich von Schöningen udali się na Litwę na rokowania z tymże Kiejstutem. Jednak nawet osłabiona załoga zamku nie pozwoliła Litwinom zdobyć Wystruci, choć spustoszyli okolice zamku i uprowadzili w niewolę 50 chrześcijan. Ale już w 1367 roku Kiejstutowi udało się niespodziewanym atakiem wedrzeć do zamku w Wystruci i go spalić. Dziewięć lat później, w 1376 roku, Litwini ponownie zdobyli i spalili Wystruć (prawdopodobnie pod wodzą syna Olgierda, Skirgiełły). Po każdym najeździe zamek odbudowywano, a jego umocnienia stawały się coraz potężniejsze. Pod koniec XIV w. stał się on najważniejszą bazą zaplecza Zakonu podczas wypraw na Litwę, w których wielokrotnie uczestniczyła również sama załoga Wystruci z prokuratorem na czele.
Zamek w Wystruci. Po prawej znak pamiątkowy ku czci ułanów 12 Litewskiego Pułku Ułanów z Wystruci poległych w I wojnie światowej (odsłonięty w 1924 roku, zniszczony w latach 50. XX w., odtworzony w 2006 roku).
W 1402 r. na zamku w Wystruci wielki mistrz Konrad von Jungingen i książę litewski Witold zawarli układ o wspólnej wojnie przeciwko królowi Polski Jagielle. Wkrótce jednak Witold złamał układ i już w 1403 roku odparto kolejny najazd Litwinów na Wystruć.
Leżąc w drugiej linii umocnień (za zamkami nadniemeńskimi) i pełniąc funkcję bazy przeładunkowej, zamek w Wystruci przyjmował w XIV w. rozmaitych znamienitych gości Zakonu: w 1367 r. przebywał tu syn Kiejstuta Butawt, który wcześniej przyjął chrzest i przeszedł na stronę Krzyżaków. W 1377 roku Wystruć odwiedził książę austriacki Albrecht III (1349–95). W 1390 roku w Wystruci zatrzymał się Henryk Derby – przyszły król Anglii Henryk IV.
Po klęsce Zakonu w wielkiej wojnie (1410–11) Wystruć utraciła dawne znaczenie militarne jako punkt oparcia w Nadrowii. Mniej więcej w tym czasie pod murami zamku powstała osada, która później otrzymała własny wał z palisadą.
Podczas wojny trzynastoletniej (1454–66) zamek w Wystruci został w 1457 r. najprawdopodobniej zdobyty i spalony przez Polaków i stronników Związku Pruskiego, choć szczegóły tych wydarzeń nie znalazły odzwierciedlenia w dokumentach.
Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w 1525 roku Wystruć stała się siedzibą urzędu głównego (Hauptamt), któremu podlegało 13 okolicznych urzędów sołeckich (Schulzenämter).
Pierwszym naczelnikiem urzędu głównego Wystruć w latach 1525–45 został Johann Pein. 12.03.1541 osada przy zamku, nazywana w dokumencie Sparge, otrzymała prawo do handlu targowego. Wówczas też wieś przemianowano na Inster. Następnie staraniem radcy kameralnego Caspara von Nostitza (1500–1588) i starosty Konrada von der Albe urządzono staw do hodowli karasi Strauchmühlenteich (Wierchnij) i zbudowano na nim drugi młyn – Strauchmühle. Do 1565 roku liczba karczm w Inster wzrosła do pięciu. 25.07.1572 za księcia Albrechta Fryderyka osada, nazywana już wówczas, podobnie jak zamek, Insterburgiem, otrzymała pewne przywileje miejskie.
Widok na Wystruć z Młyńskiej Góry (rycina, XIX w.).
Wreszcie 10 października 1583 roku Wystruć otrzymała prawo chełmińskie (w tym herb i pieczęć) od margrabiego brandenburskiego Jerzego Fryderyka, który był wówczas regentem w imieniu księcia Albrechta Fryderyka.
Brzegi Angerapp na południowy wschód od centrum miasta (fragment litografii, XIX w.).
Zgodnie z umową 100 przydzielonych włók ziemi (ok. 1700 ha) podzielono następująco: 15 włók przypadło pięciu karczmom, 4 włóki – pastorowi, 2 włóki – szpitalowi, 20 włók i 4 morgi przeznaczono na wypas bydła i tereny leśne, a 58 włók i 26 morgów – na majątki. Pola i dodatkowe tereny pod zabudowę mieszczanie musieli pozyskiwać sami, karczując las. Miastu nadano herb z inicjałami margrabiego Jerzego Fryderyka, pieczęć, statut i prawo sądzenia. Raz w roku wolno było urządzać jarmark, a każda niedziela była dniem targowym. Umowa z Wystrucią zobowiązywała też władze miejskie do utrzymywania we wzorowym stanie dróg, nabrzeży i przystani. Drewniane nawierzchnie ulic i mosty należało zastąpić kamiennymi. Zezwalano na połów ryb w Angerapp na milę poniżej i powyżej miasta. Miasto miało zbudować suszarnię drewna, cegielnię, sklepy spożywcze i kramy z towarami. Były też dość nietypowe punkty, na przykład zakaz używania żaren i obowiązek mielenia całego zboża w młynie zamkowym. 06.11.1583 miastu Wystruć przekazano również grunt orny Schweispau, który później otrzymał nazwę Sprindt (rejon ul. Czerniachowskiego).
W 1590 roku, siedem lat po uroczystym nadaniu praw miejskich, Wystruć przeżyła ogromny pożar, w którym spłonęło 140 ze 149 domów, choć ocalały kościół, szkoła i dom pastora. Wystruć została jednak dość szybko odbudowana. W 1610 roku wzniesiono tu ratusz.
W latach 1610–12 wzniesiono nowy budynek kościoła Lutra. W 1638 roku ozdobiono go wizerunkami apostołów; w kościele znajdowała się też okazała fontanna z przedstawieniem króla Dawida grającego na harfie. Na początku XVII w. za burgrabiego Fabiana zu Dohna (zm. 1631) utworzono w Wystruci bractwo strzeleckie. Choć działalność Fabiana zu Dohna korzystnie wpływała na rozwój miasta, mieszczanie popadali w konflikty z burgrabią z powodu jego kalwińskiego wyznania, co ostatecznie doprowadziło do jego odwołania z Wystruci. Za nowego zarządcy, hrabiego Wolfa Heinricha Truchsessa von Waldburg, przeprowadzono pomiar topograficzny wszystkich ziem urzędu głównego Wystruć i samego miasta.
Widok na kościół Lutra przez Stary Rynek. Połowa XIX w.
W ciągu 1632 roku Wystruć była tymczasową rezydencją księcia i elektora Jerzego Wilhelma (1895–1640).
24.12.1642 z Danii do Wystruci wyruszyła owdowiała królowa Szwecji, siostra księcia Jerzego Wilhelma, Maria Eleonora Szwedzka (1599–1655). Do Wystruci przybyła jednak dopiero latem 1643 roku i mieszkała tu do 1648 roku.
Co ciekawe, mimo kluczowego położenia geograficznego Wystruć nie doczekała się własnych murów obronnych. Nie wzniesiono tu również pierścienia bastionów, charakterystycznego dla ówczesnych miast europejskich. Dlatego podczas konfliktów zbrojnych XVII wieku wrogie armie bez trudu wkraczały do miasta.
Całe umocnienia miasta ograniczały się do bram na głównych wjazdach. Wzmiankowanych jest pięć bram: Gołdapska / Goldap-Tor, Świńska / Scweinertor, Ceglana / Ziegeltor, Zamkowa / Burgtor (zwana też Królewiecką / Königsberger Tor) oraz Tylżycka / Tilsit-Tor. Bramy te zamykano na noc, były one jednak raczej symbolicznymi strażnikami niż budowlami obronnymi.
Pewną ochronę w postaci wału i fosy miał jedynie zamek w Wystruci. Ale i on został zdobyty w ostatnich dniach grudnia 1688 roku podczas marszu na Królewiec armii szwedzkiej pod dowództwem feldmarszałka Henrika Horna / Horn (1618–93).
14.05.1697 przez Wystruć przejechało Wielkie Poselstwo z Rosji. Wbrew obiegowej opinii car Piotr I nie był wtedy w mieście – z Lipawy do Królewca udał się drogą morską.
Barokowy zespół architektoniczny na rogu Starego Rynku (Alter Markt) i Pregelstraße (po prawej).
Piotr I przejeżdżał jednak przez Wystruć, ale dopiero 28–29 listopada 1709 roku, kiedy zatrzymał się tu u poczmistrza Dönitza / Dönitz.
Podobnie jak wiele innych miast pruskich, Wystruć bardzo ucierpiała w wyniku epidemii dżumy, która przeszła przez nią w latach 1709–10. W 1711 roku plony na polach wokół miasta zniszczyła z kolei szarańcza. Z braku paszy padły wówczas trzy czwarte żywego inwentarza. Ubytek ludności spowodowany tymi klęskami został częściowo zrekompensowany dzięki rozwijanemu przez króla Fryderyka Wilhelma I programowi sprowadzania do regionu uchodźców religijnych z Europy.
W 1723 roku przekopano kanał żeglowny między Węgorapą a Instrucią, który zmienił miejsce ich połączenia. W tym samym roku w zamku w Wystruci ulokowano „sąd nadworny w Wystruci” (Hofgericht zu Insterburg) – najwyższą instancję sądową Prus Wschodnich, utworzoną w ramach kolejnej reformy wymiaru sprawiedliwości.
Podczas wojny siedmioletniej (1756–63) przez Wystruć przeszła armia generała feldmarszałka S.F. Apraksina (1702–58). 19.08.1757 w pobliżu Wystruci główna armia Apraksina połączyła się z armią generała en chef W.W. Fermora (1702–1771).
W czasie wojny z IV koalicją (1806–07) do Wystruci wkroczył dwunastotysięczny korpus armii napoleońskiej pod dowództwem marszałka Michela Neya (1769–1815), który ścigał armię rosyjską wycofującą się po bitwie pod Frydlandem (02.07.1807). Francuzi przeprowadzili w Wystruci masowe rekwizycje żywności i bydła na potrzeby wojska. Zajęli również zamek, przekształcając go w wojskowy lazaret na 200 łóżek.
Spritzenstraße (ulica Wodoprowodnaja).
Po zawarciu pokoju w Tylży, w okresie reform w państwie pruskim, w 1809 roku przeprowadzono w Wystruci, zgodnie z nową ordynacją miejską, pierwsze wybory do rady miasta.
Hindenburgstraße – na południe od Lutherkirche (ulica Lenina).
W 1809 roku w mieście było 396 domów, w których mieszkało 759 rodzin. Przeciętna rodzina w Wystruci liczyła wówczas sześć osób.
Armia Napoleona jeszcze dwukrotnie przechodziła przez Wystruć w 1812 roku: od 7 czerwca do 15 lipca, w drodze ku granicom Imperium Rosyjskiego, oraz z powrotem, podczas odwrotu z Rosji, w dniach 14–24 grudnia. Śladem Francuzów 23.12.1812 do Wystruci wkroczyły przednie oddziały kozackie armii rosyjskiej.
W 1818 roku, zgodnie z nowym podziałem administracyjnym Prus, Wystruć stała się siedzibą powiatu (Kreis).
W 1821 roku otwarto w mieście Centralne Towarzystwo Rolnicze. W 1827 roku powstała szkoła prowadzona według metody szwajcarskiego pedagoga Pestalozziego. Najważniejszym wydarzeniem dla Wystruci było uruchomienie w 1860 roku ruchu na Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn), której pociągi kursowały z Berlina do granicy rosyjskiej w Ejtkunach / Eydtkuhnen (Czernyszewskoje). W 1861 roku w Wystruci otwarto tartak Karla Braunschweiga / Braunschweig. W 1863 roku zaczęła działać fabryka tkanin lnianych. W 1865 roku otwarto linię kolejową Tylża–Wystruć (Sowieck–Czerniachowsk), dzięki czemu Wystruć zaczęła się kształtować jako węzeł kolejowy. 16.01.1871 oddano do eksploatacji linię Wystruć–Gierdawy (Czerniachowsk–Żeleznodorożnyj). Do 1873 roku przedłużono ją do Thorn (Toruń, Polska).
Kreishaus w Wystruci sprawiał wrażenie dobrze odżywionego mieszczanina.
W 1871 roku gmina miejska Wystruć obejmowała, oprócz samego miasta, jeszcze 17 miejscowości i obiektów o analogicznym statusie.
Kawiarnia Wiedeńska była ozdobą miasta.
Należały do niej majątki: Albertshof (Czerniachowsk, ul. Czapajewa), Drebolienen (od 1938 Insterburg-Drebplienen, 54°34'46'' N 21°51'09'' E), Eckertshöfchen (od 1895 Eckertshof, Czerniachowsk, ul. Kurczatowa), Eichenthal (54°36'33'' N 21°51'41'' E), Grünhof (Czerniachowsk, Kaliningradskoje Szosse 20, 22), Hermannshof (Czerniachowsk, ul. Pobiedy 54), Heinehof, Heinsterbruch (54°36'46'' N 21°51'03'' E), Janzonsruh (Jarki), Johannsthal (54°36'36'' N 21°46'00'' E), Sprindt (Czerniachowsk, ul. Czerniachowskiego), Tannenhof (część Czerniachowska); dom leśny Drebolienen / Waldhaus Drebolienen (54°35'05'' N 21°51'58'' E); dworce: Tilsiter i Eydtkuhner; zakład karny / Strafanstalt (Czerniachowsk, ul. Prigorodnaja), rakarnia / Abdeckerei (54°36'36'' N 21°46'48'' E). Do miasta należało także pięć cegielni i 10 domów dróżników kolejowych.
Łącznie gmina liczyła 646 domów mieszkalnych, w których mieszkało 2635 rodzin i 199 osób samotnych.
Przy tym w samej Wystruci znajdowały się 544 domy mieszkalne; w podmiejskich majątkach było: Albertshof – 2 domy, Drebolienen – 2, Eckertshöfchen – 3, Eichenthal – 4, Grünhof – 3, Hermannshof – 4, Heinehof – 2, Heinsterbruch – 3, Janzonsruh – 2, Johannsthal – 1, Sprindt – 4, Tannenhof – 1; do dworców Wystruci należały: Tilsiter – 1 dom, Eydtkuhner – 7 domów; 1 dom należał do Waldhaus Drebolienen, 7 – do zakładu karnego, 1 – do rakarni. Ponadto 38 domów przypisano do oddalonych zagród miejskich, 6 należało do pięciu cegielni, a 10 przypadało na infrastrukturę kolejową (domy dróżników).
Hipodrom w Wystruci otwarto wkrótce po zakończeniu I wojny światowej.
W 1876 roku zamek w Wystruci przebudowano z przeznaczeniem na siedzibę XII pułku ułanów.
Widok na stadion i korty tenisowe z lotu ptaka.
Później wzniesiono koszary także przy drodze z zamku do majątku Althof-Insterburg (Portowoje). Garnizon w Wystruci stał się drugim co do liczebności po Królewcu (na terytorium, które po II wojnie światowej przypadło obwodowi kaliningradzkiemu).
W 1878 r. zbudowano linię kolejową Wystruć–Gołdap (Polska), co po raz kolejny podniosło znaczenie miasta jako węzła kolejowego. W latach 80. XIX wieku rozpoczęła się budowa Nowego Miasta / Neustadt. Dziś jest to rejon ulic Gospitalnej, Suworowa, Togliattiego, Sadowej i Thälmanna. W centrum Neustadt, na placu Markgrafenplatz / Markgrafenplatz, w 1890 roku według projektu architekta Friedricha Adlera / Adler (1827–1908) wzniesiono kościół reformowany, który pełnił także funkcję kościoła garnizonowego. W 1902 roku nową świątynię zyskała również miejscowa wspólnota katolicka — kościół św. Brunona (arch. Friedrich Heitmann / Heitmann, 1853–1921).
W 1887 roku w Wystruci zorganizowano powiatowy targ owocowo-warzywny. Dzięki niemu płody sadów i ogrodów powiatu wystruckiego zaczęto sprzedawać daleko poza jego granicami.
Już w 1889 r. odmianowe jabłka z Wystruci zajęły pierwsze miejsce na wystawie w Stuttgarcie.
W 1890 roku założono Niemiecki Browar Bruhn i Fröse / Deutsches Brauhaus Bruhn & Fröse.
W latach 1889–93 w Wystruci kontynuowano budowę koszar dla jednostek wojskowych. Tym razem wzniesiono koszary piechoty przy drodze do Alt Kamswyken (obecnie ul. Gagarina). W latach 1892–1900 zbudowano tam również koszary dla artylerzystów, a w latach 1913–14 także dla oddziałów strzelców (Jäger).
Szkoła Pestalozziego.
25.06.1900 powstała spółka Insterburger Kleinbahn AG / Insterburger Kleinbahn AG, której założycielami zostały rząd pruski, rząd prowincji Prusy Wschodnie, władze powiatów Wystruć, Niederung / Niederung, Ragneta / Ragnit (Niemen), Tylża / Tilsit (Sowieck) oraz firma budownictwa kolejowego „Lenz i Spółka” / „Lenz & Co”.
Kolej wąskotorowa — przedsiębiorstwo spółki akcyjnej „Insterburger Kleinbahn” (Insterburger Kleinbahn AG).
Zadaniem utworzonej spółki akcyjnej była budowa sieci lokalnych kolei wąskotorowych. Dwie pierwsze linie uruchomiono 01.08.1902. Zaczynały się one na specjalnie zbudowanym w Wystruci dworcu kolei wąskotorowej. Jedna prowadziła do Trempen / Trempen (Nowostrojewo) i miała długość 32,2 km. Dochodziła do niej odnoga z Warnascheln / Warnascheln (54°25'21'' N 21°44'51'' E) do Albrechtau / Albrechtau (Aloszkino), później przedłużona do Piontken / Piontken (Kazacze). Długość tej odnogi wynosiła 10,2 km. Druga linia biegła do Kraupischken / Kraupischken (Uljanowo). Miała 38 km długości. Na niej, w Moulienen / Moulienen (Michajłowka), można było przesiąść się do pociągu do Ragnety / Ragnit (Niemen). Długość tej linii wynosiła 28,5 km. Wkrótce potem, 12.11.1902, otwarto linię z Wystruci do Groß Skaisgirren / Groß Skaisgirren (Bolszakowo) o długości 39,3 km oraz odgałęzienie Juckeln–Mehlauken / Juckeln - Mehlauken (Buchowo–Zalesje) — 21,7 km.
Budowa kolei wąskotorowej znacznie podniosła rangę Wystruci zarówno jako węzła komunikacyjnego, jak i ośrodka przemysłowo-handlowego dla producentów rolnych z okolicznych powiatów.
01.09.1909 otwarto kolejną linię z Luxenbergu / Luxenberg (teren Czerniachowska, 54°38'56'' N 21°50'01'' E) do dworca przy Pregeltor / Pregeltor (Czerniachowsk, ul. Oktiabrska 1). Początkowo również obsługiwała ona ruch pasażerski, później jednak stała się wyłącznie towarowa.
01.05.1901 miasto Wystruć zostało wyłączone z powiatu wystruckiego, tworząc samodzielny powiat miejski — Stadtkreis. Pozostała część powiatu wystruckiego stała się tym samym powiatem ziemskim — Landkreis.
W 1913 roku w Wystruci zakończył się długodystansowy przelot niemieckiego pioniera lotnictwa Alfreda Friedricha / Friedrich (1891–1968) na trasie Berlin–Piła–Królewiec–Wystruć. Friedrich zapisał się w historii lotnictwa jako wynalazca figury akrobacyjnej zwanej korkociągiem. Wydarzenie to wpłynęło na popularność lotnictwa w mieście i w 1914 roku na obrzeżach Wystruci zbudowano pierwsze lotnisko.
Parada wojsk rosyjskich na Starym Rynku 5 września 1914 r.
Na początku I wojny światowej Wystruć znalazła się na kierunku głównego uderzenia 1. Armii rosyjskiej P.K. Rennenkampfa. Po klęsce w bitwie pod Gąbinem (20.08.1914) oddziały niemieckie rozpoczęły odwrót, w wyniku którego już rankiem 24.06.1914 rosyjskie przednie oddziały kawalerii wkroczyły do Wystruci.
Żołnierze rosyjscy na ulicach Wystruci.
Podkreśla się wzorowe zachowanie wojsk okupacyjnych w mieście — w praktyce toczyło się tu normalne życie, działały wszystkie przedsiębiorstwa i placówki, a gospodarką miejską kierował mianowany przez Rennenkampfa niemiecki gubernator dr M. Bierfreund. Armia rosyjska opuściła Wystruć 11.09.1914 podczas ogólnego odwrotu.
W czasie I wojny światowej sieć wystruckiej kolei wąskotorowej uzupełniono o dwie linie. Pierwszą, o długości 14,3 km, otwarto 27.03.2015; prowadziła z Kauschen / Kauschen (Pierieliesnoje, część) do Wirbeln / Wirbeln (Żaworonkowo). Drugą, o długości 26 km, oddano do eksploatacji 26.06.1917; łączyła ona Warnascheln i Nordenburg / Nordenburg (Kryłowo). Również w 1917 roku w budynku browaru „Bruhn i Fröse” zaczęła działać fabryka drutu. Mieścił się tam także niewielki zakład wędliniarski.
Po wojnie, mimo ogólnego kryzysu gospodarczego w Niemczech, w Wystruci przeprowadzono kilka ważnych przedsięwzięć.
Zbudowano hipodrom światowej klasy, który służył nie tylko zawodom jeździeckim, lecz także popularyzacji trakeńskiej rasy koni. Hipodrom zasłynął jako baza treningowa olimpijskiej reprezentacji Niemiec w jeździectwie przed igrzyskami w 1936 roku.
W 1921 roku przeprowadzono prace przy budowie kanału żeglugowego. Jego otwarcie nastąpiło 17.09.1926. W zamku Wystruć w miejsce pułku ułanów ulokowano służby policyjne i muzeum. W 1926 roku miasto nabyło lotnisko i na jego bazie powołano wystruckie stowarzyszenie lotnicze „Stare Prusy”. Pod kierunkiem architekta H. Kaufmanna rozpoczęto w Wystruci prace z zakresu architektury krajobrazu — urządzono miejskie parki i skwery. Rozpoczęła się również zabudowa miejska w rejonie majątku Sprindt (ul. Czerniachowskiego).
Trolejbus przy zamku Wystruć.
27.11.1936 Wystruć stała się pierwszym miastem w Niemczech, w którym uruchomiono komunikację trolejbusową. W tym samym roku zbudowano nowy ratusz.
Lodowisko na Górnym Jeziorze (niem. Gawehnscher Teich).
Do 1940 roku w Wystruci działało siedem linii trolejbusowych z centralnym przystankiem na placu Alter-Markt-Platz / Alter-Markt-Platz (pl. Lenina).
Według stanu z 1939 roku gmina miejska Wystruć obejmowała oprócz samego miasta: Albertshof, Insterburg-Amalienhof, Insterburg-Bärenrode / Insterburg-Bärenrode (54°36'07'' N 21°49'41'' E), Insterburg-Drebolienen, Insterburg-Eckertshof, Insterburg-majątek Eichenthal, Insterburg-Grünhof, Insterburg-Georgenhorst, Insterburg-Herrmannshof, Insterburg-Heinehof, Insterburg-Jakobsruh, Insterburg-Janzonruh, Insterburg-Johannisthal / Insterburg Johannisthal (54°36'37'' N 21°45'59'' E), folwark Kammershof, Insterburg-Köhlershof, Insterburg-Nehmsdorf / Insterburg-Nehmsdorf (do 1939 Abbau Nehm / Abbau Nehm, 54°36'51'' N 21°45'46'' E), Insterburg-Pätsch, Insterburg-Strauchmühle, Insterburg-Tannenhof, Insterburg-Sprindt oraz wystrucki hipodrom.
Dla Wystruci II wojna światowa rozpoczęła się 23.06.1941.
Tego dnia do bombardowania Wystruci i Gąbina wystartowało 17 samolotów 46. Pułku Lotnictwa Bombowego Szybkich Bombowców (mjr M.I. Sieńkow, 1904–41) Armii Czerwonej. Wszystkie maszyny, łącznie z samolotem dowódcy, zostały zestrzelone przez obronę przeciwlotniczą nieprzyjaciela, głównie przez myśliwce. Brak informacji o jakichkolwiek zniszczeniach w Wystruci, natomiast w Gąbinie kilka budynków zostało zniszczonych lub uszkodzonych.
Port w Wystruci był końcowym punktem żeglugi na Pregole.
W toku operacji wschodniopruskiej Armii Czerwonej (której częścią stała się operacja insterbursko-królewiecka) Wystruć znalazła się w pasie natarcia 3. Frontu Białoruskiego.
W porcie w Wystruci.
Wcześniej 39. Armia (gen. por. I.I. Ludnikow, 1902–76) przełamała front na północ od Wystruci. Aby rozwinąć powodzenie, do walki wprowadzono najbardziej bitną armię frontu — 11. Gwardyjską (gen. płk K.N. Galicki, 1897–1967). W ten sposób szturm na Wystruć prowadzono z kierunku północnego, północno-wschodniego i północno-zachodniego. Podczas przygotowań do szturmu z przechwyconych dokumentów wynikało, że miasta bronią zaledwie siły dwóch pułków i należy je zdobyć natychmiast, zanim nadejdą odwody przeciwnika. Sytuację komplikował jednak fakt, że nacierająca na Wystruć od wschodu 5. Armia znacznie pozostawała w tyle za 11. Gwardyjską. Ponadto położenie wymagało od 11. Armii Gwardyjskiej jednoczesnego wykonania dwóch zadań: kontynuowania natarcia na Welawę / Wehlau (Znamiensk) oraz szturmu Wystruci, aby zabezpieczyć własne lewe skrzydło. Dlatego główne siły uderzeniowe armii kontynuowały natarcie na zachód, a do szturmu miasta wydzielono 36. Gwardyjski Korpus Strzelecki (16. i 18. Gwardyjska Dywizja Strzelecka), który od wschodu miały wspierać związki 5. Armii.
19.01.1945 rozgorzały pierwsze walki na przedpolach Wystruci. 20.01.1945 miasto atakowało lotnictwo szturmowe i bombowe, a 21.01.1945 o 22.00, po 20-minutowym przygotowaniu artyleryjskim, rozpoczął się szturm Wystruci.
58. Gwardyjski Pułk Strzelecki (zastępca dowódcy pułku ppłk A.A. Grigorjew) sforsował Pregołę w rejonie Nettingen / Nettingen (Krasnaja Gorka), półokrążając miasto. 18. Dywizja Strzelecka (gen. mjr G.I. Kariżski, 1895-1971) nacierała od strony Georgenburga / Georgenburg (Majowka) siłami 51. i 53. Gwardyjskiego Pułku Strzeleckiego, wspieranych przez przydzielony im 75. Pułk Czołgów. 16. Dywizja Strzelecka (gen. mjr M.A. Pronin, 1892-1978) siłami 43. i 49. Pułku Strzeleckiego nacierała na Sprindt (rejon ul. Czerniachowskiego). Powodzeniu sprzyjało zdobycie nieuszkodzonych mostów na rzekach Wystruć i Węgorapa. Do 4.00 walki toczyły się na północnych przedmieściach Wystruci. Następnie 53. pułk wkroczył Hindenburgstraße do centrum miasta. Do 5.30 zdławiono punkty oporu. O świcie 16. dywizja zajęła północno-wschodnie przedmieścia, a od wschodu do miasta zaczęły wkraczać nadciągające oddziały 5. Armii. Żołnierze 51. i 53. pułku dotarli do południowo-zachodnich i zachodnich krańców Wystruci, likwidując ostatnie ognisko oporu przy dworcu kolejowym. O 10.00 generał major Kariżski zameldował o zdobyciu Wystruci. Jednak niedostatecznie skuteczne współdziałanie 5. Armii i 11. Armii Gwardyjskiej sprawiło, że przegrupowane wojska przeciwnika przeprowadziły kilka kontrataków i ostrzelały z artylerii oddziały znajdujące się w mieście. O 15.00 nastąpił najsilniejszy kontratak z użyciem pociągu pancernego, w wyniku którego część wojsk radzieckich w mieście znalazła się nawet w okrążeniu. Dopiero wprowadzenie do walki batalionów odwodowych 18. Gwardyjskiej Dywizji Strzeleckiej i dywizjonu artylerii samobieżnej, a także głębokie oskrzydlenie przeciwnika siłami 53. pułku zmusiły Niemców, zagrożonych okrążeniem, do wycofania się z miasta.
Dworzec w Wystruci.
Ostatnie ogniska oporu zlikwidowano do godz. 20.00 22.01.1945. Straty Armii Czerwonej w zabitych podczas szturmu Wystruci szacuje się na około 4000 żołnierzy i oficerów, co przewyższa straty osobowe poniesione przy zdobywaniu Królewca.
Na dworcu w Wystruci.
Pierwszymi powojennymi mieszkańcami miasta zostali radzieccy wojskowi oraz pozostała niemiecka ludność cywilna. Życiem miasta zajęły się zarządy do spraw cywilnych przy komendanturach wojskowych, utworzonych zaraz po zdobyciu Wystruci. Masowe zasiedlanie miasta przez mieszkańców innych regionów ZSRR rozpoczęło się po wydaniu uchwały rządu z 09.07.1946.
07.09.1946 Wystruć przemianowano na Czerniachowsk.
W mieście odbudowano podstację elektryczną i centralę telefoniczną na 200 numerów. Do końca 1946 roku uruchomiono 20 km miejskiego wodociągu. W 1946 r. zaczęły działać od razu cztery szkoły: średnia, podstawowa, niemiecka i szkoła dla młodzieży pracującej. Wtedy też otwarto dom oficera, dom kultury, bibliotekę miejską i dziecięcą, szkołę pedagogiczną, szkołę przyzakładową FZO, dwa przedszkola oraz punkt rozdzielczy dla bezdomnych dzieci. Po odbudowie zaczęły działać stacja kolejowa, spółdzielnia rzemieślnicza „Droga do komuny” oraz zakłady: garbarnia, wytwórnia konserw i zakład naprawy samochodów. Na potrzeby mieszkańców zorganizowano warsztat ślusarski i stolarski. W przemyśle spożywczym przywrócono do pracy zakłady mięsne, piekarnię przemysłową, kombinat przemysłu spożywczego, browar i fabrykę słodyczy. Ponadto utworzono hodowlę zarodową bydła rasy wschodniofryzyjskiej.
Wystruć w pierwszą powojenną zimę.
Choć miasto wciąż leżało w gruzach (po szturmie uszkodzonych lub zniszczonych było 60% budynków), w 1947 roku powstało towarzystwo sportowe „Łokomotiw”, zorganizowano drużynę piłkarską, a do jesieni 1947 r. otwarto salę gimnastyczną. Nawiasem mówiąc, już w 1948 roku odbyła się pierwsza obwodowa spartakiada, na której drużyna Wystruci zajęła drugie miejsce.
Niemieccy jeńcy na Hindenburgstraße.
Również w 1947 roku utworzono czerniachowski rejonowy i miejski komitet wykonawczy. Władzę przekazano z rąk komendantur wojskowych organom cywilnym. Do końca 1947 r. uruchomiono radiofonię i zaczęto wydawać gazetę rejonową „Kommunist”. Otwarto dwa kina — „Saliut” i „Udarnik”. Zaczęło działać kilka sklepów, w tym duży dom towarowy.
W 1948 roku dworzec w Czerniachowsku zaczął funkcjonować w pełnym zakresie. Przez miasto zaczęły kursować trzy pociągi dalekobieżne z Kaliningradu do Moskwy, Rygi i Wilna. Były też lokalne pociągi pasażerskie z Czerniachowska do Kowna i Gusiewa.
Od 01.07.1948 działała pocztowa linia lotnicza Kaliningrad - Czerniachowsk. Uruchomiono też połączenia autobusowe z Czerniachowska do Kaliningradu i do ośrodków rejonowych obwodu.
Również w 1948 roku zorganizowano towarową i pasażerską komunikację parowcami z Gwardiejska do Czerniachowska. W tym samym roku siłami niemieckich jeńców wojennych wzniesiono pomnik I.D. Czerniachowskiego. Rozwijała się też produkcja: uruchomiono fabrykę gwoździ i siatek (późniejszy zakład „TechMasz”), miejski kombinat przemysłowy rozpoczął produkcję dębowych krzeseł i wyrobów ceramicznych, otwarto mleczarnię produkującą masło i wytwórnię cukierków.
Pochód w powojennym Czerniachowsku.
Lata 50. były dla Czerniachowska okresem szybkiego wzrostu liczby ludności. Tempo budownictwa nie nadążało przy tym za potrzebami mieszkaniowymi ludzi. Ponadto pod koniec lat 40. około 300 domów nie miało tak elementarnych udogodnień jak wodociąg.
Sala gimnastyczna w kościele reformowanym w Wystruci.
Już w 1951 roku zatwierdzono pierwszy wstępny projekt planu zagospodarowania i zabudowy miasta. Rozebrano 140 zrujnowanych budynków; w 1952 r. w mieście pozostawało 970 domów mieszkalnych, wszystkie zelektryfikowane, a wodociąg i kanalizację miało 519 z nich.
Wraz z budownictwem mieszkaniowym wznoszono także budynki i obiekty użyteczności publicznej. W 1954 roku oddano do użytku stadion „Łokomotiw” na 3000 widzów.
Pod koniec lat 50. w Czerniachowsku działało sześć szkół (w tym kolejowa), trzy przedszkola, trzy żłobki na 205 miejsc, szkoła pedagogiczna, dom pioniera, dwa domy kultury, trzy kina i park miejski.
Opiekę medyczną zapewniały trzy szpitale: rejonowy, dziecięcy i zakaźny, a także szpital położniczy, przychodnia przeciwgruźlicza i przychodnia dermatologiczno-wenerologiczna, stacja pogotowia ratunkowego, stacja sanitarno-epidemiologiczna i punkty felczerskie.
W 1954 roku czerniachowski browar przekształcono w wytwórnię napojów bezalkoholowych.
Do 01.01.1959 liczba budynków mieszkalnych w Czerniachowsku wzrosła do 1427. Przeciętna powierzchnia mieszkalna na 1 mieszkańca wynosiła 6,67 m2, co było zdecydowanie za mało, nawet w porównaniu z całym obwodem, który nigdy nie słynął z nadmiaru mieszkań.
Z tarasu widokowego na wieży Bismarcka roztaczał się widok na Wystruć i miejsce zbiegu rzek Instruci i Węgorapy, gdzie bierze początek Pregoła.
W latach 60. kontynuowano rozwój miasta jako lokalnego ośrodka przemysłowego i centrum administracyjnego dla okolicznych miejscowości wiejskich. Pewne sukcesy osiągnięto w rolnictwie.
Miejsce zbiegu rzek Instruci i Węgorapy — tutaj bierze swój początek Pregoła.
Już w 1953 roku w Czerniachowsku zaczęła działać rejonowa wystawa rolnicza. W 1957 roku rejon czerniachowski zajął pierwsze miejsce wśród rejonów RFSRR pod względem tempa wzrostu produkcji zwierzęcej. W 1960 r. na bazie czerniachowskich państwowych stajni utworzono Kaliningradzką Państwową Stadninę Koni nr 7, specjalizującą się w hodowli koni rasy trakeńskiej i hanowerskiej.
W 1960 roku otwarto wytwórnię mas asfaltowo-betonowych. W tym samym roku w zakładach ceramicznych uruchomiono produkcję fajansu. W 1964 r. fabryka gwoździ i siatek zaczęła wytwarzać części automatów do obrabiarek, a w 1965 roku przekształciła się w zakłady „Awtomatkommunmasz”.
W 1968 roku otwarto filię Kaliningradzkich Zakładów Budowy Maszyn, która w 1975 r. przekształciła się w Czerniachowskie Zakłady Budowy Maszyn.
Oprócz istniejących placówek oświatowych w latach 60. otwarto wieczorową szkołę muzyczną (1961), szkołę z internatem (1962) i szkołę zawodową nr 12 (1963). W połowie lat 60. otwarto również nową szkołę średnią dla 690 uczniów.
Miasto nabrało w tym czasie wszystkich cech typowego dużego ośrodka rejonowego: pojawiły się sklepy specjalistyczne „Świat Dziecka”, „Obuwie”, „Odzież”, „Artykuły Gospodarstwa Domowego”, „Artykuły Kulturalne”. Zbudowano typowe dla tamtych czasów pięciokondygnacyjne bloki mieszkalne, tzw. „chruszczowki”. W 1969 roku otwarto szerokoekranowe kino „Oktiabr” na 600 miejsc. Problem mieszkaniowy mieszkańców Czerniachowska udało się rozwiązać tylko częściowo — do 1969 r. na jednego mieszkańca przypadało 8,4 m², co było lepszym wynikiem niż w latach 50., ale nie dorównywało normom sanitarnym ani średniemu wskaźnikowi zaopatrzenia w mieszkania w ZSRR.
Wieża ciśnień w Wystruci.
Na początku lat 70. przyjęto 3. plan generalny zabudowy, zgodnie z którym zaopatrzenie mieszkańców Czerniachowska w mieszkania miało się poprawić dzięki budowie typowych 5-kondygnacyjnych bloków oraz punktowo 9-kondygnacyjnych.
Łukowy most pieszy na Węgorapie.
I choć z zasobami mieszkaniowymi wciąż były poważne problemy, pod innymi względami Czerniachowsk można było określić jako „dynamicznie rozwijający się ośrodek rejonowy”. W 1970 roku miejski dom kultury uznano za najlepszy w RFSRR. W 1971 roku własnymi siłami zorganizowano przemysłowo-rolniczą wystawę produktów rejonu.
W 1977 r. Czerniachowsk został zwycięzcą współzawodnictwa socjalistycznego na szczeblu ZSRR i odznaczony przechodnim Czerwonym Sztandarem KC KPZR, Rady Ministrów ZSRR, WCSPS i KC WLKSM.
W tym samym czasie we współzawodnictwie socjalistycznym przedsiębiorstw branży mięsnej pierwsze miejsce w kraju zajął Czerniachowski Kombinat Mięsny. Na samym początku lat 70. przy domu pioniera otwarto w mieście muzeum regionalne. W 1972 roku ostatecznie zburzono ruiny kościoła Lutra. W 1973 roku w mieście powstała filia instytutu projektowego „Kaliningradkołchozprojekt”, który opracowywał projekty budowlane dla terenów wiejskich. Rozwijała się sieć usług bytowych i gastronomii. Uruchomiono kombinat budownictwa wielkopłytowego.
Willa Brandes od 2008 roku służy miastu jako Przedszkole Typu Łączonego nr 1.
W latach 80. kontynuowano rozwój przemysłowy Czerniachowska. Kombinat mięsny w 1981 r. po raz drugi otrzymał przechodni Czerwony Sztandar. Wciąż otwierano nowe zakłady. Uruchomiono wytwórnię win oraz bazę zjednoczenia kopalni odkrywkowych „Kaliningradawtodor”. Znakiem czasów było utworzenie Specjalnego Biura Konstrukcyjnego Robotyki.
Willa Hermanna Tschibulinskiego — obecnie Czerniachowska Dziecięca Szkoła Muzyczna.
Rozwijała się również sfera konsumpcyjna: w Czerniachowsku działały 2 restauracje, 5 stołówek, 1 kafeteria, 1 pielmieniarnia, 28 sklepów spożywczych i 12 przemysłowych, 2 księgarnie, 2 rejonowe spółdzielnie spożywców i 6 sklepów resortowych.
Lata 90. były niezwykle trudne dla wszystkich miast rejonowych obwodu, w tym dla Czerniachowska. Cała infrastruktura przemysłowa była dotąd nastawiona na zamówienia państwowe i gwarantowane wielkości zakupów. Wraz z nadejściem gospodarki rynkowej, ogólnym spadkiem produkcji przemysłowej i wzrostem importu wyroby wielu zakładów przestały znajdować nabywców. Niesłabnącym popytem cieszyły się jedynie produkty przemysłu spożywczego. Zamknięto zakłady „TechMasz”, ceramiczne oraz wytwórnię mas asfaltowo-betonowych. Zlikwidowano miejską sieć kin, zamknięto kina „Udarnik” i „Oktiabr” — pierwsze przekształcono w centrum kulturalno-rekreacyjne, drugie w zakład produkcji konstrukcji stalowych.
W 1990 roku w budynku kościoła ewangelicko-reformowanego otwarto cerkiew prawosławną, a w budynku kościoła św. Brunona po 45 latach wznowiono nabożeństwa w obrządku katolickim.
W 1991 r. do Czerniachowska przeniesiono z Niemiec dywizję zmechanizowaną. W tym samym roku otwarto nową szkołę nr 3 dla 980 uczniów, a na dworcu kolejowym utworzono urząd celny. W 1995 roku w Czerniachowsku po raz pierwszy odbył się etap Pucharu Świata w jeździectwie. W 1997 roku w granice Czerniachowska włączono osiedla Majowka i Timiriazewo. W tym samym 1997 roku uczniów przyjęła nowa szkoła nr 8. Na terenie zamku w Wystruci przeprowadzono pierwsze prace porządkowe. W jednym z budynków zamkowych otwarto muzeum, a teren zamku zaczęto wykorzystywać do organizacji różnych imprez masowych.
W 2003 roku czerniachowska wytwórnia win i koniaków rozpoczęła produkcję koniaku. Uruchomiono produkcję nawozów mineralnych. W 2006 roku przy zamku odtworzono znak pamiątkowy 12. Pułku Ułanów.
Wiatrowskaz z Wystruci (1827).
Obecnie Czerniachowsk jest drugim co do wielkości miastem obwodu kaliningradzkiego.
Notgeld z Wystruci o nominale 2,5 marki. (Niem. Notgeld — pieniądz zastępczy emitowany w Niemczech i Austrii przez władze lokalne, a także organizacje pozarządowe w latach 1914–1924 w związku z kryzysem gospodarczym, brakiem gotówki i hiperinflacją).
Powierzchnia miasta wynosi około 4500 ha, znajduje się w nim 200 ulic, 5 placów i ponad 4500 budynków. W gospodarce miejskiej zarejestrowanych jest 9 mostów, 3 parki i 25 skwerów.
Podstawą produkcji przemysłowej Czerniachowska nadal pozostaje przemysł spożywczy (spirytusowy, mięsny, cukierniczy), przemysł maszynowy oraz drzewny, w tym produkcja mebli. Działa przedsiębiorstwo wydobycia torfu, funkcjonują zakłady produkujące elektronikę użytkową i nawozy. W mieście zarejestrowanych jest kilka firm budowlanych, działa fabryka okien z tworzyw sztucznych.
W 2020 roku w Czerniachowsku rozpoczęto szeroko zakrojoną przebudowę i rewitalizację centralnej, historycznej części miasta.
Dla informacji
Krótkie informacje o majątkach i wsiach, które wchodziły w skład gminy miejskiej Wystruć lub znalazły się w granicach miasta Czerniachowsk.
Gospodarstwo rybackie Abschruten do 1928 r. należało do okręgu dworskiego (Gutsbezirk) Pieragienen / Pieragienen (Miczurino). Gospodarstwo podlegało parafii Wystruć Wiejska / Insterburg, Land, mającej siedzibę w kościele Lutra / Lutherkirche w Wystruci. W 1871 r. gospodarstwo Abschruten składało się z jednego domu mieszkalnego. 30.09.1928, wraz z przekształceniem okręgu dworskiego Pieragienen w gminę wiejską o tej samej nazwie (od 1938 r. gmina Angerlinde / Angerlinde), w jej skład weszło gospodarstwo rybackie Abschruten. Obecnie w tym miejscu stoi budynek mieszkalny nr 41 przy ul. Czerniachowskiego.
Albertshof do 13.09.1861 nosił nazwę Sweigershöfchen i był majątkiem należącym do gminy miejskiej Wystruć. W 1871 roku w majątku znajdowały się dwa domy mieszkalne. W XX wieku w Albertshofie mieściła się jedna z państwowych farm przy stadninie Georgenburg (Majowka), przeznaczona do hodowli i doskonalenia rasy trakeńskiej. Obecnie w tym miejscu znajduje się skrzyżowanie ul. Czapajewa i 2. zaułka Czapajewa.
Amalienhof założono w 1838 roku jako Abbau Till. Następnie mniej więcej do 1867 roku nosił nazwę Abbau Ziehe. Amalienhof miał status zakładu (Etablissement), który nie wchodził w skład gminy ani okręgu dworskiego (Gutsbezirk). W 1871 roku w Amalienhofie był jeden dom mieszkalny, w którym mieszkała jedna rodzina. Od XIX wieku w Amalienhofie działała cegielnia, która przetrwała aż do II wojny światowej. W XX wieku w Amalienhofie mieściła się państwowa farma stadniny Georgenburg, przeznaczona do hodowli i doskonalenia rasy trakeńskiej. Dziś Amalienhof to okolice ul. Motornej.
Abbau Eckert w XIX wieku nosiło nazwę Kehlershof. W XX wieku w Abbau Eckert również mieściła się jedna z państwowych farm hodowli i doskonalenia rasy trakeńskiej. Około 1939 roku Abbau Eckert zaczęło nosić nazwę Insterburg-Kehlershof. Podczas rozbudowy stacji Czerniachowsk teren, na którym leżał majątek, zajęto pod budowę nowego zachodniego parku stacyjnego.
Eckertshof założono w 1826 roku jako Eckertshöfchen. W 1871 i 1895 roku w majątku były trzy domy. W XX wieku w Eckertshofie działała państwowa farma przy stadninie Georgenburg (Majowka), przeznaczona do hodowli i doskonalenia rasy trakeńskiej. W latach przedwojennych w pobliżu majątku znajdowały się fabryka, cegielnia i tartak. Obecnie są to okolice domu nr 28 przy ul. Kurczatowa.
Ernstfelde około 1785 roku nosiło nazwę Leitnershof, później zmienioną na Abbau Kamswyken.
Majątek Ernstfelde wchodził w skład gminy wiejskiej Kamswyken (obecnie część Czerniachowska) i należał do parafii Insterburg, Land z siedzibą w kościele Lutra / Lutherkirche w Wystruci. 11.03.1874 majątek Ernstfelde wraz z gminą włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Kraupischkehmen (Zaliwnoje). 10.10.1912 dotychczasowy właściciel Gehrmann sprzedał majątek Ernstfelde wraz z 1000 morgów ziemi i cegielnią oberamtmannowi Koppowi / Kopp za 512 tys. marek. W 2023 roku na miejscu majątku znajdują się działki letniskowe SOT „Drużba”.
Grünhof do 1804 roku nosił nazwę Beckenhöfchen. W 1871 roku w Grünhofie były trzy domy mieszkalne. W latach przedwojennych był to majątek z cegielnią. W czasie wojny na miejscu cegielni zbudowano schron przeciwlotniczy, który zachował się do dziś. W 2023 roku na miejscu samego majątku znajduje się nieużytek, częściowo zajęty przez garaże.
Herrmannshof założono w 1822 roku jako Hermannshöfchen. W 1871 roku w Herrmannshofie były cztery domy mieszkalne i założono park. W XX wieku w Herrmannshofie mieściła się państwowa farma przy stadninie Georgenburg (Majowka). Obecnie są to okolice punktu kontrolnego bazy lotniczej „Czerniachowsk”. W pobliżu stoi opuszczony klub lotników.
Heynehof wzmiankowany jest w 1839 roku jako Heynehöfchen. W 1871 roku w Heynehofie były dwa domy mieszkalne. W majątku znajdowała się stacja kolei wąskotorowej Wystruć–Warnheide. W latach przedwojennych w majątku działała cegielnia. Po wojnie Heynehof znalazł się w strefie rozbudowy lotniska wojskowego „Czerniachowsk”.
Jakobsruh założono jako zajazd przy rozwidleniu dróg do Gierdaw (Żeleznodorożnyj) i Darkehmen (Oziorsk). Gospoda w Jakobsruh działała aż do II wojny światowej. Obecnie są to okolice końca ul. Czapajewa nad jeziorem Czapajewskim.
Janzonsruh założono jako majątek 13.04.1840. Majątek początkowo należał do gminy miejskiej Wystruć. W 1871 roku w Janzonsruh były dwa domy mieszkalne. 05.07.1950 Janzonsruh przemianowano na osadę Jarki. W 1955 roku w osadzie było sześć domów. Do 1984 roku pozostały trzy. W latach 90. w osadzie mieściło się gospodarstwo pomocnicze miejscowej jednostki wojskowej. W 1997 roku w osadzie było pięć ewidencjonowanych domów. W 2000 roku Janzonsruh włączono w granice Czerniachowska. W 2021 roku w osadzie było siedem gospodarstw domowych.
Kammershof był folwarkiem w granicach miasta Wystruć. Obecnie na miejscu folwarku stoją domy przy końcu ulicy Zaoziornej.
Kamswyken wzmiankowany jest już w „Kronice ziemi pruskiej” Piotra z Dusburga jako pruski gród Kameniswike nad rzeką Angerapp (w kronice Arsa). Mistrz krajowy zakonu krzyżackiego Konrad von Thierberg der Ältere (Starszy, zm. 1279) w 1275 roku, podczas powstania Prusów w Nadrowii, zdobył gród, którego broniło 200 wojowników. Wszystkich mężczyzn zabito, a kobiety i dzieci wzięto w niewolę.
Jako osada Kamswyken znany jest od 1536 roku. Wzmiankowany jest sołtys Greger, który tu mieszkał i kierował sołectwem (Schulzenamt) Georgischen lub Gregerschen. Po 1539 roku osada występuje w dokumentach jako Comswigk lub Kamswigk. Do 1554 roku nazwa przekształciła się w Kamswieken. W 1785 roku była to wieś chłopska z dziewięcioma gospodarstwami, znajdująca się pod opieką króla i należąca do powiatu wystruckiego. Do 1815 roku wieś zaczęła nosić nazwę Alt-Kamswicken. Należała do domeny (Amt) Althof (Portowoje) i liczyła 12 gospodarstw.
Od 1818 roku Kamswyken był wsią tworzącą gminę wiejską w powiecie wystruckim. Wieś należała do parafii Insterburg, Land z siedzibą w kościele Lutra / Lutherkirche w Wystruci. W 1871 roku w Kamswyken było 15 domów mieszkalnych, w których mieszkało 58 rodzin i pięciu kawalerów. Do 1905 roku liczba domów w Kamswicken wzrosła do 20, a przed wybuchem II wojny światowej było ich już 43.
W 2023 roku na miejscu dawnego Kamswyken znajduje się ul. Krasnofłotskije Daczi.
Lenkeninken założono około 1531 roku. Około 1539 roku nosił nazwę Lanckinicken, następnie od 1561 roku – Lankenningken, a od 1698 roku – Lenkeningken.
W XIX wieku Lenkeninken był majątkiem, który od 1867 roku tworzył okręg dworski (Gutsbezirk) w powiecie wystruckim. Majątek należał do parafii Insterburg, Land z siedzibą w kościele Lutra / Lutherkirche w Wystruci. W 1871 roku w Lenkeningken było pięć domów mieszkalnych, w których mieszkało pięć rodzin. 11.03.1874 okręg dworski Lenkeninken włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Kraupischkehmen (Zaliwnoje). 17.06.1876 władze miejskie Wystruci wykupiły od majątku Lenkeninken działkę o powierzchni 1,2 ha pod budowę browaru. Najpóźniej w 1908 roku również sam majątek Lenkeninken włączono w granice miasta Wystruć. W 1932 roku otrzymał nazwę Georgenhorst.
Po wojnie aż do lat 70. stały tu jeszcze zabudowania. Na mapach z lat 90. na terenie dawnego Lenkeninken widnieją częściowo zrujnowane budynki. Obecnie jest to nieużytek między dworcem kolejowym (w kierunku Sowiecka) a Węgorapą.
Luxenberg założono jako karczmę z zajazdem. W 1865 roku obok Luxenbergu poprowadzono linię kolejową Wystruć–Tylża (Czerniachowsk–Sowieck), na której w Luxenbergu zbudowano stację. 01.09.1909 otwarto odgałęzienie kolei wąskotorowej z Luxenbergu do dworca przy Bramie Pregolskiej (Czerniachowsk, ul. Oktiabrska 1). Obecnie (2023) w pobliżu dawnego Luxenbergu znajduje się skrzyżowanie ulic Leningradzkiej i Kirowa.
Cegielnię Pötsch założono po 1820 roku. W 1939 roku zaczęła nosić nazwę Insterburg-Pötsch. Obecnie jest to część miasta w rejonie ul. Pobiedy i 4. zaułka Pobiedy.
Sprindt założono najpóźniej w 1539 roku jako majątek Schweicslauken. Wzmiankowany jest także jako Schwitslaukenn (od 1540) i Schweitslauken (od 1542). W 1871 roku w majątku były cztery domy mieszkalne. Pod koniec XIX wieku teren majątku zaczęto zabudowywać domami miejskimi. W lutym 1945 roku Sprindt znalazł się na kierunku jednego z głównych uderzeń Armii Czerwonej podczas szturmu na Wystruć. W 2023 roku jest to kwartał miejski w rejonie ulic Czerniachowskiego, Sławiańskiej, Kirowa, Czernyszewskiego i zaułka Czerniachowskiego.
Tannenhof założono około 1860 roku. W 1871 roku w Tannenhofie był jeden dom mieszkalny. Obecnie jest to kilka domów mieszkalnych i kilka budynków gospodarczych przy końcu ul. Czapajewa, za jeziorem Czapajewskim.
Dynamika liczby ludności gminy miejskiej Insterburg – miasta Czerniachowsk: 1790 – 4274, 1809 – 4500, 1819 – 5094, 1864 – 11 659, 1867 – 13 741, 1871 – 14 4392, 1875 – 16 303, 1885 – 20 914, 1890 – 22 227, 1910 – 31 624, 1925 – 39 311, 1933 – 41 230, 1939 – 48 711, 1946 – 85483, 1947 – 16 3304, 1950 (styczeń) – 25 123, 1950 (maj) – 26 854, 1951 – 29 376, 1953 – 35 537, 1959 – 29 063, 1970 – 33 446, 1979 – 35 576, 1989 – 39 622, 1992 – 40 600, 2002 – 44 323, 2009 – 39 874, 2010 – 40 449, 2012 – 39 597, 2013 – 38 571, 2014 – 37 948, 2015 – 37 521, 2016 – 37 037, 2017 – 36 423, 2018 – 35 888, 2019 – 35 432, 2020 – 35 398 mieszkańców.
Liczba mieszkańców osady rybackiej Abschruten: 1871 – 6, 1905 – 6 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Albertshofu: 1871 – 72 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Amalienhofu: 1867 – 6, 1871 – 9 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Eckertshöfchen: 1871 – 47, 1895 – 63 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Ernstfelde: 1905 – 28 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Grünhofu: 1871 – 78 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Hermannshofu: 1871 – 88 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Heinehofu: 1871 – 45 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Heinsterbruchu: 1871 – 44 mieszkańcy.
Dynamika liczby ludności Jantzonsruh – Jarki: 1871 – 35, 1984 – 10, 1997 – 14 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Kamswyken: 1815 – 69, 1867 – 268, 1871 – 226, 1905 – 177, 1925 – 121, 1933 – 119, 1939 – 149 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Lenkeningken: 1867 – 40, 1871 – 38, 1885 – 85 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Sprindtu: 1871 – 135 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Tannenhofu: 1871 – 24 mieszkańcy.
Liczba mieszkańców dworca Tilsiter Bahnhof: 1871 – 4 mieszkańcy.
Liczba mieszkańców dworca Eydtkuhner Bahnhof: 1871 – 78 mieszkańców.
Liczba mieszkańców kolonii karnej: 1871 – 683 mieszkańców.
Liczba mieszkańców rakarni: 1871 – 7 mieszkańców.
Liczba mieszkańców majątku Drebolienen: 1871 – 36 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Waldhausu Drebolienen: 1871 – 6 mieszkańców.
Liczba mieszkańców Eichenthal: 1871 – 58 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Johannsthal: 1871 – 20, 1885 – 9, 1905 – 5 mieszkańców.
Struktura ludności gminy miejskiej Insterburg w 1871 roku: ewangelicy – 13 961, katolicy – 147, inni chrześcijanie – 57, żydzi – 274, dzieci poniżej 10 lat – 2864, umiejący czytać i pisać – 9787 (86%), niewidomi – 11, głuchoniemi – 20, obłąkani – 23.
Struktura ludności Insterburga w 1925 roku: ewangelicy – 36 797, katolicy – 1174, prawosławni – 86, żydzi – 338, inne wyznania – 809, ateiści – 107.
Struktura ludności Amalienhofu w 1871 roku: wszyscy 9 mieszkańcy – ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 3, umiejący czytać i pisać – 6 (100%).
Struktura ludności Kamswyken w 1871 roku: wszyscy 226 mieszkańcy – ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 66, umiejący czytać i pisać – 73 (spośród 153 ankietowanych, 48%), niewidomi – 1.
Struktura ludności Kamswyken w 1939 roku: poniżej 6 lat – 24, 6–14 lat – 18, 14–65 lat – 94, powyżej 65 lat – 13, zatrudnieni w rolnictwie i leśnictwie – 56, w przemyśle i rzemiośle – 36, w handlu i transporcie – 16, samozatrudnieni – 21, pracownicy umysłowi – 14, pracownicy fizyczni – 72.
Struktura ludności Lenkeningken w 1871 roku: wszyscy 38 mieszkańcy – ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 13, umiejący czytać i pisać – 17 (74%), niewidomi – 1, obłąkani – 1.
Liczba domów w Kamswyken: 1785 – 9, 1871 – 15, 1905 – 20, 1925 – 16, 1939 – 43.
Struktura gospodarstw w Kamswyken w 1939 roku: 0,5–5 ha – 5, 5–10 ha – 2, 10–20 ha – 1, 20–100 ha – 1, ponad 100 ha – 1.
Zob. też Majowka
1 — osiedla Majowka (Georgenburg) i Portowoje (Althof-Insterburg) zostały omówione w osobnych artykułach.
2 — w tym w samym mieście Insterburg 12 282 mieszkańców, w oddalonych zagrodach – 536 mieszkańców, w 5 cegielniach – 99 mieszkańców, w 10 domach dróżników kolejowych – 62 mieszkańców.
3 — w tym ludność niemiecka – 4014 osób.
4 — w tym ludność niemiecka – 789 osób.
Zdjęcia: bildarchiv-ostpreussen.de, pastvu.com, Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
