Herb Labiawy
Labiawa po raz pierwszy wzmiankowana jest jako Labiowe w umowie z 1258 roku o podziale ziem między zakonem krzyżackim a miejscowym biskupem. Data ta stała się oficjalnym rokiem założenia Labiawy.
W 1274 roku, po zakończeniu drugiego powstania pruskiego, rozpoczęto budowę umocnienia drewniano-ziemnego. Znajdowało się ono u ujścia rzeki Laby (Dejmy) do zalewu Kurisch-Haff (Kurońskiego), którego linia brzegowa przebiegała wówczas w pobliżu Labiawy. W latach 1277–78 w Labiawie stacjonował oddział zakonny pod dowództwem wójta sambijskiego Dietricha von Liedelau, który później drogą wodną wyruszył na podbój ziem Skalowów nad brzegami Memel (Niemna). Oddział zniszczył pruskie umocnienie Raganita. W odpowiedzi oddział Skalowów liczący 400 wojowników również drogą wodną wpłynął do ujścia Laby; pod osłoną ciemności wdarli się oni do twierdzy w Labiawie, wybili załogę, a samą twierdzę spalili. Jednak już w 1288 r. zamek w Labiawie wzmiankowany jest ponownie, już jako siedziba komturstwa, a więc do tego czasu został całkowicie odbudowany. Jako komtur Labiawy występuje rycerz Wernike (Werniko). Ale już w 1289 roku, gdy główny front walki z poganami przesuwa się nad Niemen, Labiawa traci status komturstwa, a jego ośrodkiem staje się nowy zamek w Ragnecie (Niemen).
Rycina Christopha Hartknocha, XVII w.
W okresie zakonnych wypraw na Litwę zamek w Labiawie służył jako punkt przeładunkowy dla wojsk zakonu i był wykorzystywany jako magazyn zaopatrzenia takich wypraw. Przy tym Labiawa wielokrotnie stawała się celem odwetowych ataków Litwinów.
Kościół w Labiawie.
W 1347 roku oddziały dowodzone przez Kiejstuta i Olgierda spustoszyły okolice Labiawy, ale na szturm samego zamku się nie zdecydowały. W 1352 roku napad się powtórzył, jednak w zamku w Labiawie przebywał duży oddział rycerzy zakonnych pod dowództwem komtura i przyszłego marszałka Henninga Schindekopfa (ok. 1330–1370). Oddział ten zrobił wypad, gdy obok zamku przechodziła część wojsk litewskich pod dowództwem syna Kiejstuta – Patirke, wracającego z łupami na Litwę. Litewski oddział został rozbity i zapędzony na bagna, gdzie większość wojowników zginęła, a sam Patirke dostał się do niewoli. Po tych napadach, w 1360 roku, rozpoczęto murowaną budowę zamku w Labiawie. Nowy zamek był budowlą czteroskrzydłową, do której przylegało przedzamcze. Dzięki przekopanemu kanałowi zamek ze wszystkich stron otoczony był wodą.
Pod koniec XIV w. pod murami zamku powstała osada, która do 1400 r. liczyła 500 mieszkańców. Od 1408 roku wzmiankowany jest kościół św. Jerzego na terenie przedzamcza, który funkcjonował do 1541 r.
Od 1372 roku prowadzono prace nad wyprostowaniem i poszerzeniem koryta rzeki Laby, po których zamieniła się ona w sztuczny ciek Deime (Dejma). Prace przy budowie kanału z Dejmy do Niemna kontynuowano w latach 1395–1410. W 1430 roku w pobliżu Labiawy zbudowano śluzę. Do 1437 r. osada przy zamku w Labiawie liczyła aż dziewięć karczm.
W 1454 roku, na samym początku wojny trzynastoletniej (1454–66), pod zamek w Labiawie podeszły oddziały buntowników z Wehlau i Allenburga (Drużba). Jednak załoga zamku pod dowództwem Albrechta Sparukela stawiła im zacięty opór i zwolennikom Związku Pruskiego nie udało się zdobyć zamku.
Zamek w Labiawie nad brzegiem Dejmy.
Dziedziniec zamku w Labiawie.
Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego (1525) książę Albrecht von Brandenburg podarował zamek w Labiawie swojej przyszłej żonie Dorocie jako prezent ślubny. Po jej śmierci (1547), w latach 1565–68, zamek należał do drugiej żony Albrechta – Anny Marii Brunszwickiej.
Ratusz w Labiawie (nie zachował się).
28.07.1642 osada przy zamku otrzymała prawa miejskie. Od tego roku w Labiawie zaczęły się odbywać doroczne jarmarki.
20.11.1656 na zamku w Labiawie podpisano traktat między Prusami a Szwecją, na mocy którego Księstwo Pruskie uzyskiwało niezależność i zobowiązywało się do udziału w wojnie polsko-szwedzkiej po stronie Szwecji. W 1657 roku wokół miasta wzniesiono umocnienia w postaci wału ziemnego i bastionów. Przebudowano również zamek, który odgrywał teraz rolę cytadeli w twierdzy bastionowej.
W 1679 roku przez Labiawę przeszło wojsko Wielkiego Elektora Fryderyka Wilhelma podczas słynnego marszu na saniach, znanego jako „Polowanie na Zalewie Kurońskim” lub „Wielki manewr lodowy”. W latach 1679–89 od Labiawy, obok starego, już niezdatnego do użytku kanału zakonnego, przekopano nowy kanał Groß Friedrichsgraben. W latach 1685, 1689 i 1721 w mieście odnotowano wielkie pożary. W latach 1709–10 epidemia dżumy pochłonęła życie wielu mieszkańców Labiawy i okolic.
Od 1752 roku Labiawa staje się siedzibą urzędu głównego (Hauptamt), wchodzącego w skład urzędu kameralnego (Kammeramt) Tapiau (Gwardiejsk). Wojna siedmioletnia (1756–63) w zasadzie ominęła Labiawę, choć w planach pruskiego feldmarszałka Lehwaldta wały twierdzy w Labiawie uwzględniano jako pozycję obronną.
Za to wydarzenia wojny z Napoleonem w 1807 roku dotknęły Labiawę bezpośrednio. W ciągu tego roku przez miasto przechodziły zarówno wycofujące się pułki rosyjskie, jak i król Prus Fryderyk Wilhelm III, i oddziały armii francuskiej – miasto leżało na najkrótszej drodze do Tylży. Na samym początku 1813 r. przez miasto znów przeszły oddziały francuskie i rosyjskie, ale tym razem w przeciwnym kierunku i w odwrotnej kolejności.
Armia francuska, nękana nieustannymi atakami rosyjskiej awangardy, postanowiła wykorzystać rzekę Deime, by oderwać się od armii rosyjskiej. 3.01.1813 pod Labiawą doszło do największej bitwy na terytorium Prus Wschodnich w trakcie rosyjskiej ofensywy. Francuska 7. Dywizja Piechoty (gen. Ch. Grandjean) została zaatakowana na zajmowanych rubieżach przez oddziały awangardy 1. Samodzielnego Korpusu Piechoty armii rosyjskiej (gen. mjr D.D. Szepielew) i wyparta z zajmowanych pozycji. Następnie wojska rosyjskie weszły do Labiawy, nie pozwalając przeciwnikowi spalić mostu. Pościg za Francuzami z atakami na bagnety trwał także na ulicach miasta. Francuzi zostali wyparci z Labiawy i kontynuowali szybki odwrót w kierunku Królewca.
Po przeprowadzonej reformie administracyjnej Labiawa w 1818 roku staje się siedzibą powiatu o tej samej nazwie (Kreis, od 1939 r. Landkreis). Samą Labiawę tworzyły wówczas gmina miejska Labiawa oraz obszary dworskie (Gutsbezirk) Labiau Schloß (Zamek) i Labiau Mühle (Młyn). W 1871 roku w gminie miejskiej Labiawa były 242 domy mieszkalne, kolejne trzy domy należały do majątku Labiau Schloß, a jeden dom – do Labiau Mühle. 9.04.1874 obszary dworskie Labiau Schloß i Labiau Mühle włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Pareyken (od 1938 Schakaulack, Zielonoje). Jednak już 16.03.1876 Labiau Schloß wszedł w skład gminy miejskiej Labiawa, a 18.06.1877 wszedł do niej także Labiau Mühle.
Dworzec w Labiawie.
W 1889 roku zbudowano linię kolejową Królewiec–Labiawa, przedłużoną w 1891 roku do Tylży (Sowieck). Pod koniec XIX w. w Labiawie zbudowano przetwórnię ryb, kilka tartaków i stocznię remontową.
Kreishaus w Labiawie.
Przed I wojną światową w Labiawie działały oddziały banku państwowego i prywatnego, poczta, sąd administracyjny, inspekcja szkolna.
W 1930 roku w Labiawie było 390 domów i 1278 budynków gospodarczych. W mieście działały zakłady: gazownia, cementownia, mleczarnia, browar, zakłady mięsne, fabryka drewnianego obuwia, warsztat tkacki, młyn walcowy, stocznia łodzi i trzy tartaki. Placówki oświatowe reprezentowały szkoła powszechna, szkoła średnia wyższego stopnia, szkoła zawodowa i szkoła budowy okrętów, ochronę zdrowia – szpital powiatowy, a opiekę społeczną – dom starców. Jak przystało na siedzibę powiatu, działały tu organy administracyjne i sądowe, zarząd rybołówstwa i gospodarki wodnej, instytucje finansowe. W mieście funkcjonowały targ koński i targ bydlęcy.
22.01.1945 wieczorem do rzeki Dejmy w rejonie Labiawy dotarły pododdziały 90. i 103. Korpusu Strzeleckiego 43. Armii. Ponieważ okazało się, że most na Dejmie został wysadzony przez przeciwnika, do forsowania rzeki użyto drewnianych pomostów i środków improwizowanych. Dywizje 103. Korpusu Strzeleckiego zaatakowały miasto od północy, a dywizje 54. Korpusu Strzeleckiego – od południa. Ostatecznie Labiawa została zdobyta do wieczora 24.01.1945.
7.09.1946 Labiawę przemianowano na miasto Polessk. Wtedy też utworzono rejon polesski. Miejscowości Neuhof, Gartendorf, Bulbeckshöfchen, Jourlauken, Glückshöfen, Kreutzweg, nadleśnictwo Klein Naujock, Radtkenhöfen i Werderhof (zob. niżej) nie zostały oficjalnie przemianowane i faktycznie stały się częścią miasta Polessk. W 1947 roku wyznaczono granice miasta Polessk: Grabenhof stał się osiedlem Iljinka w granicach Polesska, Glückenhöfen i Kreutzweg – osiedlem Zagorodnyj w granicach Polesska, leśniczówka Groß Naujock – osiedlem Alejewka w granicach Polesska, a nadleśnictwo Klein Naujock stało się Leśnictwem Polesskim w osiedlu Alejewka (Polessk).
Szkoła w Labiawie przy Königsberger Straße.
Jeszcze w latach 1945–46 w rejonie otwarto dwie rosyjskie szkoły podstawowe i 12 niemieckich, szpital dla obywateli radzieckich na 60 łóżek i dla Niemców na 80 łóżek. 1.09.1946 otwarto szkołę średnią w Polessku.
Orli Most na Dejmie.
Do 1947 roku odbudowano w mieście elektrownię o mocy 54 kW, browar, młyn, kombinat piekarniczy i rejonowy kombinat spożywczy. Działała spółdzielnia pracy „Krasnyj Oktiabr”, w skład której wchodziły brygada rybacka oraz zakłady krawiecki, szewski i stolarski. Gazowni nie odbudowano. Działało też pięć sklepów i dwa zakłady gastronomiczne. Odbudowano 1542 m² mieszkań, wyremontowano budynki domu kultury, kina, biblioteki, rady miejskiej i komitetu wykonawczego rejonu. Uruchomiono magistralę wodociągową, sieć energetyczną, radiowęzeł na 150 punktów, centralę telefoniczną na 10 abonentów, pocztę i telegraf. Do października 1947 r. odbudowano 290 budynków z 320. W mieście działały ambulatorium, przychodnia i stacja sanitarno-epidemiologiczna. W 1948 roku rozpoczęła produkcję polesska przetwórnia ryb. W 1949 r. wyremontowano szpital rejonowy i przyjął on pacjentów. Do 1949 roku sieć handlowa liczyła 34 punkty. Pod koniec lat 40. w Polessku i rejonie działało 11 przedsiębiorstw przemysłowych zatrudniających 1043 pracowników. W latach 50. wzniesiono w mieście 40 000 m² mieszkań. W 1989 roku otwarto punkt konsultacyjny Leningradzkiego Instytutu Rolniczego, który w 1961 r. przekształcono w filię.
W latach 50. przetwórnia ryb staje się głównym przedsiębiorstwem miasta, które od 1955 roku zaczęło przetwarzać nie tylko ryby rzeczne, lecz także oceaniczne.
Polesska szkoła przeniosła się do odbudowanego budynku przy ulicy Kaliningradzkiej, a w starym przy Teatralnej nadal działała szkoła siedmioletnia (później ośmioletnia). Przetwórnia ryb dorobiła się własnego zasobu mieszkaniowego z sześciu domów i floty z 20 jednostek. Do 1956 roku pracowało w niej już ponad 500 osób. W 1957 roku zbudowano nową piekarnię o wydajności 15 ton pieczywa na dobę.
W 1960 r. w budynku kaplicy katolickiej otwarto dziecięcą szkołę muzyczną.
Browar Blankenstein.
Obecnie (początek lat 20. XXI w.) browar jest intensywnie odbudowywany.
W 1963 roku w Polessku były 324 państwowe domy mieszkalne i jeszcze kilkadziesiąt resortowych, a także 1200 m² domów mieszkalnych w rękach prywatnych. Mimo to problem mieszkaniowy pozostawał: na jednego mieszkańca przypadało 7,4 m² powierzchni mieszkalnej, co stanowiło 75% wskaźnika dla obwodu.
Na początku lat 70. zaczęły działać przedsiębiorstwo torfowe i warsztaty mechaniczne, a w 1976 roku pierwszą produkcję wydała wytwórnia pasz. W 1988 roku w Polesskim Kombinacie Konserw Rybnych uruchomiono także produkcję konserw mięsnych. Mimo to ogólny spadek gospodarczy końca lat 80. i początku lat 90. skrajnie negatywnie odbił się na sytuacji w mieście. Produkcja spadła, wiele przedsiębiorstw zamknięto lub znalazły się na skraju zamknięcia.
W 2010 roku główna produkcja w mieście związana była z przemysłem spożywczym (96%). Działały też dwa przedsiębiorstwa meblarskie. W mieście funkcjonowały szkoła średnia, liceum nr 21, filia Petersburskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego, dziecięca szkoła muzyczna, dziecięco-młodzieżowa szkoła sportowa, dom twórczości dziecięcej i klub młodzieżowy. Były też centrum kulturalno-rozrywkowe „Znamia”, Polesski Scentralizowany System Bibliotek z 13 filiami oraz dom kultury. Ukazywała się gazeta „Polesskij wiestnik”. W 2014 roku Polesska szkoła średnia przeniosła się do nowego budynku.
Zabytki: zamek w Labiawie, most Adlerbrücke, wieża ciśnień, kolejowa wieża ciśnień, budynek poczty (1892), Kreishaus (1912–13), browar Alberta Blankensteina (1840), budynek szkoły (1910), budynek kaplicy (1928), stare niemieckie budynki mieszkalne, dwie mogiły zbiorowe żołnierzy radzieckich (547 osób, pomnik z 1948, i 197 osób, pomnik z 1948).
Liczba ludności: 1400 – 500, 1782 – 2129, 1867 – 4355, 1871 – 4339, 1885 – 4744, 1925 – 5088, 1939 – 6527, 1948 – 2336, 1950 – 5300, 1959 – 5400, 1960 – 5564, 1970 – 5600, 1979 – 6300, 1989 – 6900, 2002 – 7400, 2009 – 7600 mieszkańców.
Informacje dodatkowe
Liczba ludności obszaru dworskiego Labiau Schloß: 1867 – 84, 1871 – 72 mieszkańców.
Liczba ludności Labiau Mühle: 1867 – 22, 1871 – 20 mieszkańców.
Liczba ludności Neuhof: 1905 – 23 mieszkańców.
Liczba ludności Gartendorf: 1905 – 119 mieszkańców.
Liczba ludności Bulbeckshöfchen: 1905 – 58 mieszkańców.
Liczba ludności Jourlauken: 1867 – 62, 1871 – 61, 1905 – 59, 1910 – 52 mieszkańców.
Liczba ludności gminy Kreutzweg: 1867 – 37, 1871 – 56, 1905 – 31, 1910 – 27, 1933 – 242, 1939 – 224 mieszkańców.
Liczba ludności Glückshöfen: 1867 – 58, 1871 – 58, 1905 – 25, 1910 – 32 mieszkańców.
Liczba ludności Grabenhof: 1867 – 5, 1871 – 7 mieszkańców.
Liczba ludności Radtkenhöfen: 1867 – 35, 1871 – 52, 1905 – 6, 1910 – 0 mieszkańców.
Liczba ludności Werderhof: 1905 – 12 mieszkańców.
Liczba ludności obszaru dworskiego Klein Naujock: 1867 – 54, 1871 – 44, 1933 – 38, 1939 – 40 mieszkańców.
Liczba ludności leśniczówki Groß Naujock: 1905 – 7 mieszkańców.
Neuhof założono w 1833 roku jako folwark w granicach gminy miejskiej Labiawa (Polessk). Folwark składał się z jednego dużego gospodarstwa i należał do parafii Labiawa.
Gartendorf założono jako folwark majątku Viehof (Tiulenino) w powiecie Labiawa (Polessk). Folwark należał do parafii Labiawa (Polessk) i wchodził w skład obszaru dworskiego Viehof (Tiulenino). 9.04.1874 folwark wraz z obszarem dworskim Viehof włączono do okręgu urzędowego Pareyken (Zielonoje). 30.09.1928, w związku z likwidacją obszaru dworskiego Viehof, folwark Gartendorf wszedł w skład gminy miejskiej Labiawa (Polessk).
Bulbeckshöfchen był majątkiem wchodzącym w skład gminy miejskiej Labiawa (Polessk). Majątek należał do parafii Labiawa. W 1889 r. w pobliżu Bulbeckshöfchen zbudowano dworzec Labiawa.
Jourlauken po raz pierwszy wzmiankowane jest w 1371 roku. Po 1820 r. zaczęło nosić nazwę Jorlaucken. W XIX w. majątek Jourlauken tworzył obszar dworski w powiecie Labiawa (Polessk). Majątek należał do parafii Labiawa (Polessk). 9.04.1874 obszar dworski Jourlauken włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Pareyken (od 1938 Schakaulack, Zielonoje). W 1891 roku obok Jourlauken przeprowadzono linię kolejową Labiawa–Tylża (Polessk–Sowieck), nie zbudowano na niej jednak stacji dla mieszkańców majątku. Zresztą od majątku do dworca Labiawa było drogą zaledwie 1,3 km. 30.09.1928 obszar dworski Jourlauken zlikwidowano, a majątek wszedł w skład gminy wiejskiej Kreutzweg (Zagorodnyj, Polessk).
Kreutzweg był wsią tworzącą gminę wiejską w powiecie (od 1939 r. powiecie ziemskim) Labiawa (Polessk). Wieś należała do parafii Labiawa. W 1871 roku we wsi były cztery domy mieszkalne. 9.04.1874 gminę wiejską Kreutzweg włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Pareyken (od 1938 r. Schakaulack, Zielonoje). W 1891 roku obok Jourlauken przeprowadzono linię kolejową Labiawa–Tylża (Polessk–Sowieck), nie zbudowano na niej jednak stacji dla mieszkańców wsi. Aby wsiąść do pociągu, mieszkańcy Kreutzweg mogli dojechać 1,4 km drogą do stacji Stellienen (od 1938 r. Deimetal, Ługowoje). 18.01.1904 gminie przekazano 23 działki dawnych gruntów leśnych leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock (Polessk, część), a 14.02.1905 także 3,7 ha gminnych łąk. Ponadto 21.03.1925 gmina otrzymała ponad 6 ha od obszaru dworskiego Westenhöfen (Zielonoje, część). 30.09.1928 do gminy wiejskiej Kreutzweg włączono zlikwidowane obszary dworskie Jourlauken (Polessk, część) i Glückenhöfen (Zagorodnyj, Polessk). W latach przedwojennych we wsi działała szkoła.
Glückshöfen był majątkiem tworzącym obszar dworski w powiecie Labiawa (Polessk). Majątek należał do parafii Labiawa (Polessk). W 1871 roku w majątku były trzy domy mieszkalne. 9.04.1874 obszar dworski Glückshöfen włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Pareyken (od 1938 r. Schakaulack, Zielonoje). Pierwszym zarządcą okręgu w latach 1874–78 był właściciel majątku Glückshöfen Richard Wagner. W 1891 r. obok Glückshöfen przeprowadzono linię kolejową Labiawa–Tylża (Polessk–Sowieck), nie zbudowano na niej jednak stacji dla mieszkańców majątku; najbliższy był dworzec Labiawa (2.2 km drogą). 30.09.1928 obszar dworski Glückshöfen zlikwidowano, a majątek wszedł w skład gminy wiejskiej Kreutzweg (Zagorodnyj, Polessk).
Grabenhof był majątkiem tworzącym obszar dworski w powiecie (od 1939 r. powiecie ziemskim) Labiawa (Polessk). Majątek należał do parafii Labiawa (Polessk). 9.04.1874 obszar dworski Grabenhof włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Groß Friedrichsgraben (od 1928 r. okręg urzędowy Hindenburg, Biełomorskoje). Nie później niż w 1908 roku majątek utracił samodzielność i wszedł w skład obszaru dworskiego Gründen (Zielonoje). Według innych źródeł wszedł w skład gminy wiejskiej Groß Friedrichsgraben I (od 1918 r. Hindenburg, Biełomorskoje). W latach przedwojennych w majątku działały zajazd i tartak.
Nadleśnictwo Klein Naujock do 1902 roku nosiło nazwę Pöppeln. Nadleśnictwo tworzyło leśny obszar dworski w powiecie Labiawa (Polessk), w skład którego wchodziły grunty leśne i podległe leśniczówki. Nadleśnictwo Pöppeln (Klein Naujock) należało do parafii Labiawa (Polessk). W 1871 r. obszar dworski Pöppeln składał się z pięciu jednostek (leśniczówek), w każdej z których był jeden dom mieszkalny. 9.04.1874 w powiecie ziemskim Labiawa utworzono okręg urzędowy Pöppeln, do którego weszła centralna część leśnego obszaru dworskiego. Leśniczówka Agilla z otaczającym terenem weszła do okręgu urzędowego Groß Friedrichsgraben (od 1928 r. okręg urzędowy Hindenburg, Biełomorskoje). 24.11.1902 leśny obszar dworski Pöppeln przemianowano na Klein Naujock. 14.03.1903 na Klein Naujock przemianowano także okręg urzędowy Pöppeln. 30.09.1928 część leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock – samo nadleśnictwo Klein Naujock oraz leśniczówka Groß Naujock – weszła w skład gminy miejskiej Labiawa (Polessk), a w okręgu urzędowym Klein Naujock pozostały same grunty leśne. Ale już 1.01.1936 te leśnictwa wróciły w skład leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock.
Leśniczówka Groß Naujock wchodziła w skład leśnego obszaru dworskiego Pöppeln (od 1902 r. Klein Naujock, od 1938 r. Erlenwald) w powiecie (od 1939 r. powiecie ziemskim) Labiawa (Polessk). Leśniczówka należała do parafii Labiawa (Polessk). 30.09.1928 leśniczówkę Groß Naujock (bez podległych gruntów leśnych) włączono do gminy miejskiej Labiawa. Ale już 1.01.1936 leśniczówka wróciła w skład leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock.
Radtkenhöfen był majątkiem tworzącym obszar dworski w powiecie Labiawa (Polessk). Majątek należał do parafii Labiawa (Polessk). W 1871 roku w Radtkenhöfen były trzy domy. 9.04.1874 obszar dworski Radtkenhöfen włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Reikeninken (od 1938 Reiken, Wschody, następnie Podsobnyj). 18.06.1909 główna część obszaru dworskiego Radtkenhöfen weszła w skład gminy miejskiej Labiawa, a 5.5 ha gruntów przekazano w zarząd gminie Reikeninken (Wschody, następnie Podsobnyj). W latach przedwojennych w majątku działała kuźnia.
Werderhof był folwarkiem w granicach gminy miejskiej Labiawa (Polessk). Folwark składał się z jednego dużego gospodarstwa i należał do parafii Labiawa.
Struktura ludności miasta Labiawa w 1871 r.: ewangelicy – 4189, katolicy – 24, inni chrześcijanie – 1, wyznawcy judaizmu – 125, dzieci do lat 10 – 1008, umiejący czytać i pisać – 2630 (80%), niewidomi – 6, głuchoniemi – 13, chorzy psychicznie – 8.
Struktura ludności obszaru dworskiego Domena Labiau Schloß w 1871 r.: wszyscy 72 – ewangelicy, dzieci do lat 10 – 10, umiejący czytać i pisać – 33 (53%).
Struktura ludności Labiau Mühle w 1871 r.: wszyscy 20 – ewangelicy, dzieci do lat 10 - 5, umiejący czytać i pisać – 10 (50%).
Struktura ludności obszaru dworskiego Jourlauken w 1871 r.: wszyscy 61 – ewangelicy, dzieci do lat 10 – 16, umiejący czytać i pisać 43 (96%).
Struktura ludności gminy Kreutzweg w 1871 r.: wszyscy 56 – ewangelicy, dzieci do lat 10 – 12, umiejący czytać i pisać – 35 (80%).
Struktura ludności Glückshöfen w 1871 r.: wszyscy 58 – ewangelicy, dzieci do lat 10 – 18, umiejący czytać i pisać 28 (72%(, głuchoniemi – 1.
Struktura ludności Grabenhof w 1871 r.: wszyscy 7 – ewangelicy, brak dzieci do lat 10, umiejący czytać i pisać – 7 (100%).
Struktura ludności leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock w 1871 r.: wszyscy 44 – ewangelicy, dzieci do lat 10 – 4, umiejący czytać i pisać – 34 (85%).
Struktura ludności Radtkenhöfen w 1871 r.: ewangelicy – 50, katolicy – 2, dzieci do lat 10 – 15, umiejący czytać i pisać – 21 (58%), chorzy psychicznie – 1.
Skład parafii Labiawa: Adlig Bärwalde (Iwanowka, część), Alt Pustlauken (od 1938 Hallenau, Ługowoje), Alt Rinderort (Zaliwino), Brandlauken (od 1938 Brandfelde, Swobodnyj), Bulbeckshöfchen (Polessk, część), Eichwalde (54°50'33'' N 21°08'34'' E), Friedrichsburg (Furmanowka), Gartendorf (Polessk, część), Glückshöfen (Zagorodnyj, Polessk), Goltzhausen (Iwanowka, część), Grabenhof (Iljinka, Polessk), Groß Bärwalde (Iwanowka, część), Groß Ernstburg (Iwanowka, część), leśniczówka Försterei Groß Naujock (od 1938 Hindenburg, Alejewka, Polessk), Groß Poppeln (Rieczki), Groß Reikeninken (od 1938 Reiken, Podsobnyj), Hindenburg (Biełomorskoje), Imbärwalde (Iwanowka, część), Jourlauken (od 1938 Kleinkreuzweg, Polessk, część), Klein Bärwalde (Iwanowka, część), Klein Ernstburg (Iwanowka, część), nadleśnictwo Oberförsterei Klein Naujock (od 1938 Erlenwald, Polessk, leśnictwo), Klein Poppeln (leśniczówka 54°49'01'' N 21°08'52'' E), Klein Reikeninken (od 1938 Kleinreiken (Wschody), Kleinhof (54°51'52'' N 21°08'56'' E), Kreutzweg (Zagorodnyj, Polessk), Labagienen (od 1938 Haffwinkel, Zaliwino), Labiawa (Polessk), Neu Bärwalde (Iwanowka, część), Neu Pustlauken (Ługowoje, część), Neu Rinderort (Zaliwino, część), Neuhof (Polessk, część), Ottoburg (54°46'38'' N 21°09'53'' E), Peldszen (od 1938 Deimemünde (54°53'12'' N 21°05'50'' E), Radtkenhöfen (Polessk, część), Rehwinkel (Furmanowka, część), Steinfeld (Trudowoje), Stellienen (od 1938 Deimetal, Ługowoje), Thegenwalde (54°46'39'' N 21°06'57'' E), Viehof (Tiulenino), Waldhausen (Drużnoje), Werderhof (Polessk, część), Westenhöfen (Zielonoje, część).
Skład leśnego obszaru dworskiego Klein Naujock: nadleśnictwo Klein Naujock (Alejewka, Polessk), leśniczówka Groß Naujock (Alejewka, Polessk), leśniczówka Försterei Agilla (Biełomorskoje, część), leśniczówka Försterei Lenkhügel (54°52'15'' N 21°12'49'' E), leśniczówka Försterei Schönbruch (Szołochowo, część).
Współczesne zdjęcia: Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
