Herb
Iławy Pruskiej
Założona w latach 1325–30 jako zamek zakonu krzyżackiego na miejscu pruskiej osady Sutwirt. Oficjalny rok założenia to 1336. Zamek Ile (później Ilow, Ilau) wzniesiono z rozkazu wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Wernera von Orseln; budową kierował mistrz Arnold von Eylenstein, a nadzór sprawował Dietrich von Altenburg, ówczesny komtur Bałgi. Do 1330 roku powstały czworoboczne umocnienie, przedzamcze, tama na strumieniu i młyn. W 1335 roku wzniesiono kościół; mniej więcej w tym samym czasie pod murami zamku zaczęła się kształtować osada. Do 1347 roku zamek Ilow był siedzibą prokuratora, później mieściła się w nim administracja urzędu wchodzącego w skład komturii Bałga. W 1400 roku na skutek burzy wybuchł na zamku wielki pożar. W 1412 roku zamek dysponował dużym jak na owe czasy gospodarstwem – 76 koni, 58 wołów i krów, 356 owiec i 170 świń. W lutym 1454 roku, podczas wojny trzynastoletniej, zamek zdobyły wojska Związku Pruskiego, wkrótce jednak Zakon go odbił.
Zamek w Iławie Pruskiej w XV wieku. Rekonstrukcja A.P. Bachtina.
24 maja 1455 roku Iława Pruska została zaatakowana przez wojska polskie; gdy nadeszła odsiecz z Królewca, przy życiu pozostało zaledwie 15 obrońców, lecz zamek się utrzymał.
Zachowane przedzamcze zamku w Iławie Pruskiej (2017).
W październiku 1455 roku Iławę Pruską ponownie zaatakowały wojska polskie i stronnicy Związku Pruskiego, którzy spalili przedzamcze, lecz zamku zdobyć nie zdołali. W marcu 1456 roku na Iławę Pruską wyruszył oddział spod Frydlądu, został jednak rozbity na przedpolu zamku. W 1492 roku zamek w Iławie Pruskiej przekazano potomkom wielkiego mistrza Henryka Reussa von Plauen. Albrecht Brandenburski nadał zamek za zasługi dla zakonu rodzinie Lendorf, która władała nim do 1575 roku. W maju 1520 roku Iławę Pruską obległo czterotysięczne wojsko polskie. Polacy spalili miasto, ale załodze dowodzonej przez Friedricha Truchsessa Weltburga i kurlandzkiego wodza Firikego udało się odeprzeć szturmy na zamek.
Od 1514 roku w Iławie Pruskiej odbywały się regularne jarmarki. 30 listopada 1585 roku Iława Pruska otrzymała prawa miejskie od regenta Jerzego Fryderyka. Pod koniec XVIII wieku majątek Iława Pruska dzierżawił, a następnie wykupił niejaki Karl Gotter Giebensahn.
Jacques-François-Joseph Swebach-Desfontaines „Bitwa pod Iławą Pruską”, rycina, 1807.
7–8 lutego (według kalendarza juliańskiego; według gregoriańskiego – 25–26 stycznia) 1807 roku pod Iławą Pruską rozegrała się słynna bitwa między armią Napoleona a sprzymierzonymi wojskami rosyjsko-pruskimi.
Przechowywany w pałacu wersalskim obraz francuskiego malarza Jeana-Antoine’a-Siméona Forta „Bitwa pod Iławą Pruską”, 1836.
Plan bitwy pod Iławą Pruską.
Pomnik upamiętniający bitwę pod Iławą Pruską przy ulicy Drużby.
W 1814 roku majątek Iława Pruska kupił Heinrich Sigismund Valentini, który wzniósł nowy dom kilometr od popadającego w ruinę zamku.
1 kwietnia 1819 roku Iława Pruska stała się ośrodkiem administracyjnym. W 1831 roku na fundamentach przedzamcza wzniesiono budynek nowego dworu. W 1835 roku w Iławie Pruskiej zaczęła wychodzić gazeta. W 1861 roku w mieście powstał gmach Królewskiego Seminarium Nauczycielskiego.
W 1866 roku otwarto połączenie kolejowe z Królewcem oraz Bartenstein (Bartoszyce, Polska).
Przyjazd pociągu na dworzec w Iławie Pruskiej (1928).
26.08–03.09.1914 Iława Pruska była okupowana przez armię rosyjską.
W 1932 roku rodzina Valentinich przekazała zamek w Iławie Pruskiej do dyspozycji gminy miejskiej. W okresie przedwojennym w mieście działały szkoła wyższa i średnia, dom starców, szpital powiatowy, zakłady przemysłowe – mleczarnia, cegielnia, bednarnia, młyn parowy – oraz garnizon.
10.02.1945 Iławę Pruską zdobyły oddziały 55. Gwardyjskiej Dywizji Strzelców Zmotoryzowanych 28. Armii.
07.09.1946 Iławę Pruską przemianowano na Bagrationowsk.
Przedwojenna pocztówka z widokiem Landsberger Straße. Obecnie jest to ulica Pogranicznaja.
Stare domki przy ulicy Pogranicznaja (2015).
09.05.1954 na centralnym placu ustawiono popiersie Bagrationa. Od 27.11.1961 teren zamku zajmowało bagrationowskie biuro rejonowego związku spółdzielni spożywców, które urządziło tam magazyn. W sierpniu 1990 roku w środkowej części przedzamcza wybuchł pożar.
Zabytki: pozostałości przedzamcza zamku krzyżackiego, budynek kościoła (XIV w., przebudowany na halę fabryczną), kaplica katolicka (dom mieszkalny), budynki dawnego sądu i poczty, budynek dawnej administracji (1901, muzeum regionalne i dom kultury), budynek dawnej szkoły miejskiej (1861, administracja miejska), dawny „dom młodzieży” (internat).
Liczba ludności: 1782 – 1455, 1875 – 3738, 1890 – 3446, 1910 – 3270, 1933 – 4322, 1939 – 7461, 1946 – 2985, 1947 – 5229, 1959 – 4438, 1968 – 4300, 1970 – 5563, 1979 – 6049, 1989 – 6728, 1996 – 7300, 1998 – 7400, 2000 – 7300, 2002 – 7316, 2009 – 6591, 2010 – 6400, 2012 – 6462, 2013 – 6292, 2014 – 6229, 2019 – 6304, 2020 – 6388 mieszkańców.
Współczesne zdjęcia: Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
