Willgaiten po raz pierwszy wzmiankowano w 1540 roku jako Wilgaiten. W 1785 roku nazwa Wilgaiten odnosiła się do trzech różnych obiektów w powiecie Schaken (Schakenschen): 1) wolna wieś na prawie chełmińskim (cölmisch Freydorf) Wilgaiten z dwoma gospodarstwami domowymi należała do amtu Kaporn (Spasskoje); 2) majątek szlachecki (adelich Gut) Wilgaiten z trzema gospodarstwami domowymi, który w 1800 roku należał do niejakiego Rauschinga (Rausching) i był wyceniany na 10 000 talarów; 3) szlachecka karczma w Wilgaiten (Wilgaitscher adelich Krug), należąca do majątku rycerskiego (Rittergut) Mednicken (Drużnoje).
Wiekau. Zapora przegradzająca dolinę zalewową, ulubione miejsce podmiejskich wycieczek mieszkańców Królewca.
Do 1818 roku Wilgaiten składał się z wsi królewskiej (königlich Dorf) Wilgaiten (pięć gospodarstw domowych), folwarku (Hof) Wilgaiten i karczmy (Krug) Wilgaiten.
W późniejszym okresie wieś Wilgaiten zaczęto nazywać Köllmisch Willgaiten, a folwark i karczmę — Adlig Willgaiten.
Adlig Willgaiten w drugiej połowie XIX wieku był majątkiem rycerskim (Rittergut), tworzącym od 1867 roku okręg dworski (Gutsbezirk) w powiecie Fischhausen (od 1939 roku włączonym do powiatu ziemskiego Samland). Majątek należał do parafii Wargen (Kotielnikowo). W 1871 roku w Adlig Willgaiten były trzy domy mieszkalne, w których mieszkało 10 rodzin.
13.06.1874 okręg dworski Adlig Willgaiten włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Willgaiten.
W 1885 roku do majątku Adlig Willgaiten należało 186 ha ziemi, w tym 129 ha gruntów ornych, 16 ha łąk i 11 ha lasów. W majątku były trzy domy i dziewięć gospodarstw domowych.
Do 1895 roku liczba domów w majątku pozostała bez zmian — trzy, a ludność składała się z 10 rodzin. Taka sama sytuacja utrzymywała się w 1905 roku. W 1905 roku wpływy z podatku od nieruchomości w przeliczeniu na 1 ha ziemi wyniosły 12,47 marki, o 26% więcej niż średnia wśród okręgów dworskich powiatu Fischhausen.
14.07.1900 otwarto ruch na Kolei Sambijskiej (Samlandbahn), która przebiegała przez Willgaiten. We wsi urządzono na niej peron przystankowy.
Köllmisch Willgaiten był wsią tworzącą od 1818 roku gminę wiejską w powiecie Fischhausen. Wieś należała do parafii Wargen. W 1871 roku Köllmisch Willgaiten składał się z czterech domów mieszkalnych, w których mieszkało siedem rodzin. W wyniku reformy administracyjnej z 1874 roku Köllmisch Willgaiten przekształcono w majątek, który utworzył okręg dworski w powiecie Fischhausen (Primorsk). 13.06.1874 okręg dworski Köllmisch Willgaiten włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Willgaiten.
W 1885 roku posiadłości ziemskie majątku Köllmisch Willgaiten wynosiły 118 ha, w tym 61 ha gruntów ornych, 11 ha łąk i 26 ha lasu. W Köllmisch Willgaiten w latach 1885–95 były cztery domy mieszkalne i sześć gospodarstw domowych.
14.07.1900 otwarto ruch na Kolei Sambijskiej (Samlandbahn), która przebiegała przez Willgaiten. We wsi urządzono na niej peron przystankowy.
Do 1905 roku okręg dworski Köllmisch Willgaiten przekształcono z powrotem w gminę wiejską. W 1905 roku gmina wiejska Köllmisch Willgaiten dysponowała dwoma domami mieszkalnymi i jednym budynkiem użyteczności publicznej. Ludność składała się z sześciu rodzin.
Wpływy podatkowe w przeliczeniu na 1 ha ziemi wyniosły 12,83 marki, czyli o prawie 14% więcej niż średnia dla gmin powiatu Fischhausen.
30.09.1928 gminę wiejską Köllmisch Willgaiten (Kołosowka) oraz okręgi dworskie Adlig Willgaiten (Kołosowka), Barrücken (54°47'31'' N 20°18'33'' E), Barsenicken (54°46'29'' N 20°17'42'' E), Dommelkeim (Pawlinino) i Taukitten (54°46'37'' N 20°18'41'' E) połączono w gminę wiejską Dommelkeim (Pawlinino). W latach 1935–37 w Willgaiten zbudowano kompleks koszar. W czasie wojny mieścił się w nich szpital Luftwaffe.
Okręg urzędowy Willgaiten
13.06.1874 w powiecie Fischhausen utworzono okręg urzędowy nr 18 Willgaiten, w skład którego weszło siedem okręgów dworskich: Adlig Willgaiten (Kołosowka), Köllmisch Willgaiten (Kołosowka), Barrücken (54°47'31'' N 20°18'33'' E), Barsenicken (54°46'29'' N 20°17'42'' E), Dommelkeim (Pawlinino), Quanditten (Siniawino) i Taukitten (54°46'37'' N 20°18'41'' E). W 1908 roku okręg dworski Köllmisch Willgaiten przekształcono w gminę wiejską.
Obszary źródłowe królewieckiego wodociągu w powiecie Fischhausen.
30.09.1928 gminę wiejską Köllmisch Willgaiten (Kołosowka) oraz okręgi dworskie Adlig Willgaiten (Kołosowka), Dommelkeim (Pawlinino), Barrücken, Barsenicken i Taukitten połączono w gminę wiejską Dommelkeim (Pawlinino).
Willgaiten i Wiekau na mapie topograficznej z 1933 roku.
Okręg dworski Quanditten wszedł w skład gminy wiejskiej Drugehnen (Pieresławskoje) w okręgu urzędowym Seefeld (Prostornoje). W ten sposób w okręgu urzędowym Willgaiten pozostała jedna gmina wiejska — Dommelkeim (Pawlinino). 23.04.1930 gmina Dommelkeim przeszła do okręgu urzędowego Seefeld (Prostornoje), przemianowanego 18.05.1930 na okręg urzędowy Drugehnen (Pieresławskoje). Okręg urzędowy Willgaiten został przy tym zlikwidowany.
Wiekau założono w 1283 roku jako Wikus. Do 1785 roku miejscowość nosiła nazwę Wiekau. W międzyczasie jej nazwa wielokrotnie się zmieniała: Wyckau (ok. 1540), Wickaw (ok. 1542), Wickau (ok. 1563), Wyckaw (1565), po czym na długo utrwaliła się pisownia Wykau.
W 1785 roku Wiekau klasyfikowano jako wieś królewską (königlich Dorf) z dziesięcioma gospodarstwami domowymi.
Wieś należała do amtu Kragau (Prochładnoje) w powiecie Schaken (Schakenschen). Do 1818 roku liczba gospodarstw domowych wzrosła do 12, a wieś zaczęto określać jako chłopską (bauer Dorf).
W XIX wieku Wiekau był wsią tworzącą od 1818 roku gminę wiejską w powiecie Fischhausen. Wieś należała do parafii Kumehnen (Kumaczowo) i do 1874 roku wchodziła w skład amtu Kragau (Prochładnoje). W 1871 roku w Wiekau było 14 domów mieszkalnych, w których mieszkały 23 rodziny. 13.06.1874 gminę wiejską Wiekau włączono do utworzonego wówczas okręgu urzędowego Seefeld.
W 1885 roku do gminy Wiekau należało 343 ha ziemi, w tym 210 ha gruntów ornych, 25 ha łąk i 22 ha lasów. We wsi było 12 domów mieszkalnych i 23 gospodarstwa domowe.
Fragment pomnika Hermanna Theodora Hoffmanna z jego portretem.
W latach 1887–89 w pobliżu Wiekau przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę prace hydrotechniczne. Zbudowano tu zaporę i utworzono staw Wiekauer Teich (zbiornik Wielikoje), z którego zaopatrywano w wodę Królewiec.
Pomnik Hermanna Theodora Hoffmanna (Hermann Theodor Hoffmann) w parku w Wiekau.
Woda ze stawu płynęła kanałem Wiekau-Mühlenfeld (Mostowoj) do stawu Wargener Kirchen-Teich (Szkolnyj), a dalej kanałem Landgraben (Pitiewoj) do Królewca.
W 1905 roku w Wiekau było 13 domów mieszkalnych i jeden budynek użyteczności publicznej. Ludność składała się z 21 rodzin. Wpływy z podatku od nieruchomości w przeliczeniu na 1 ha ziemi wynosiły 9,99 marki, czyli o 11,5% mniej niż średnia dla gmin powiatu Fischhausen.
16.09.1905 przy zaporze odsłonięto pomnik królewieckiego burmistrza Hermanna Theodora Hoffmanna (1836–1902), za którego urzędowania rozwiązano problem zaopatrzenia miasta w wodę.
30.09.1928 gminę Wiekau połączono z gminą wiejską Pentekinnen (54°47'11'' N 20°16'18'' E), a także z okręgami dworskimi Prilacken (Bratskoje), Klaukinnen (54°48'16'' N 20°16'49'' E) i Reessen (dawniej Rössen, 54°46'56'' N 20°16'14'' E) w nową gminę wiejską Wiekau.
30.01.1945 Willgaiten zdobyli żołnierze 17 Gwardyjskiej Dywizji Strzeleckiej 39 Armii.
19–24.02.1945 na zachód od osiedla działania bojowe prowadził 54 Korpus Strzelecki 43 Armii. 13.04.1945, po zdobyciu Królewca, rozpoczął stąd natarcie na Sambię 45 Korpus Strzelecki 5 Armii. W kwietniu 1945 roku w Willgaiten znajdował się pomocniczy punkt obserwacyjny 3 Frontu Białoruskiego.
17.11.1947 Willgaiten przemianowano na osiedle Kołosowka, a Wiekau — na osiedle Chrustalnoje. W 1955 roku w Kołosowce były 34 domy, a w Chrustalnym — cztery. Nie później niż w 1975 roku osiedle Chrustalnoje wykreślono z ewidencji i włączono do osiedla Kołosowka. W latach 2000–01 osiedle Kołosowka przez krótki czas było siedzibą kołosowskiego okręgu wiejskiego, który jednak wkrótce rozwiązano. W 2018 roku w osiedlu działały dziecięca szkoła muzyczna i urząd pocztowy.
Zbiornik Wielikoje (niem. Wikauer Teich. 2025).
W 2025 roku w osiedlu jest 97 domów mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej (bez zakładu karnego i ogrodów działkowych). W tym dwa domy znajdują się na terenie dawnego osiedla Chrustalnoje (Wiekau).
Przy pomniku Hermanna Theodora Hoffmanna w naszych czasach (2024).
W dwóch ogrodach działkowych, „Kołosowka” i „Małaja Kołosowka”, położonych po przeciwnych stronach osiedla, jest jeszcze 200 zarejestrowanych domów. W osiedlu działają przedszkole i sklepy. W pobliżu, na sztucznych stawach, mieści się klub wędkarski.
Zabytki: zapora jeziora Wielikoje z syfonem (1887–89), pozostałości pomnika burmistrza H.T. Hoffmanna (1905), mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (203 osoby, pomnik z 1956) na terenie zakładu karnego.
Liczba ludności: 1988 – 920, 2002 – 1459, 2010 – 1358, 2012 – 1554 mieszkańców.
Liczba ludności Adlig Willgaiten: 1818 – 471, 1867 – 73, 1871 – 52, 1885 – 50, 1895 – 53, 1905 – 60, 1910 – 19 mieszkańców.
Liczba ludności Köllmisch Willgaiten: 1818 – 25, 1867 – 38, 1871 – 37, 1885 – 39, 1895 – 32, 1905 – 38, 1910 – 59 mieszkańców
Liczba ludności gminy Wiekau: 1818 – 96, 1867 – 131, 1871 – 139, 1885 – 125, 1895 – 121, 1905 – 128, 1910 – 133, 1925 – 323, 1933 – 275, 1939 – 273 mieszkańców.
Struktura ludności Adlig Willgaiten w 1871: wszyscy 52 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 15, piśmienni – 30 (81%).
Struktura ludności Köllmisch Willgaiten w 1871: wszyscy 37 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 7, piśmienni – 30 (100%).
Struktura ludności Wiekau: wszyscy 139 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 33, piśmienni – 85 (80%).
Dane uzupełniające
Liczba ludności Pentekinnen: 1818 – 24, 1867 – 27, 1871 – 22, 1885 – 34, 1895 – 28, 1905 – 24, 1910 – 33 mieszkańców.
Liczba ludności Klaukinnen: 1818 – 30, 1867 – 28, 1871 – 22, 1885 – 47, 1895 – 52, 1905 – 49, 1910 – 32 mieszkańców.
Liczba ludności Reessen: 1867 – 56, 1871 – 56, 1885 – 64, 1895 – 62, 1905 – 54, 1910 – 72 mieszkańców.
Struktura ludności Klaukinnen w 1871: wszyscy 22 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 1, piśmienni – 21 (100%).
Struktura ludności Pentekinnen w 1871: wszyscy 22 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 4, piśmienni – 15 (83%).
Struktura ludności Reessen w 1871: wszyscy 56 – ewangelicy, dzieci do 10 lat – 20, piśmienni – 21 (60%).
1 – w tym w folwarku Wilgaiten 44 mieszkańców, w karczmie Wilgaiten 3 mieszkańców.
Zdjęcia: Bildarchiv Ostpreußen | bildarchiv-ostpreussen.de, Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
