Na południe od wzniesienia, na którym leży Neuroßgarten (Neu-Roßgarten), na dawnych zalewowych łąkach nad Pregołą znajduje się jedno z zachodnich przedmieść Altstadtu (Altstadt), zwane Laak (Laak). Słowo Laak pochodzi z dialektu dolnosaksońskiego języka niemieckiego i oznacza miejsce zalane albo podmokłą łąkę. Z dzielnicami na płaskowyżu Neuroßgarten Laak łączy się, oprócz wspomnianej już ulicy Dolny Rollberg (Unter Rollberg), ulicą Kościelna Góra (Neu-Roßgärter Kirchenberg, obecnie ul. Erywańska), którą możliwy jest ruch kołowy.
Najdłuższa ulica Laaku, nosząca tę samą nazwę co dzielnica, od wschodu przylega do starej Bramy Laakskiej Altstadtu (Schwanen Thor / Laken Thor; Laakska to druga nazwa Bramy Łabędziej — red.) i do ulicy Altstädtische Langgasse (Altstädtische Langgasse). Stamtąd ciągnie się w kierunku zachodnim aż do zaułka Bramy Ausfall (Ausfallthorgasse). Jej wschodnia część, od Bramy Laakskiej do Nowego Kanału (Neuen Graben, obecnie ul. Krasnojarska), nazywa się Dolny Laak (Unter Laak). Zachodnia — od Nowego Kanału do Bramy Ausfall — Górny Laak (Ober Laak).
W XVI wieku tych ulic nie było nawet w zamyśle. W dokumentach z tamtego czasu wspomina się jedynie Dwór Miejski Altstadtu (Altstädtische Stadthof). Na początku XVII wieku przy dzisiejszej ulicy Dolny Laak stał rząd lichych domków, przytulonych tuż do wzniesienia Neuroßgarten. Południowa część Laaku nie była wówczas jeszcze zasiedlona, choć droga z zachodu do Nowego Kanału była już wytyczona.
(W stosunkowo niedawnych czasach, zapewne do połowy XIII wieku, przez Laak płynęło jedno z ramion Pregoły. Potem zamuliło się, a teren zamienił się w podmokłą nizinę. Stopniowo, dzięki pracochłonnym robotom melioracyjnym i budowie kanałów odprowadzających wodę, udało się tę część miasta przekształcić w dzielnicę mieszkalną i przemysłową. — przyp. red.)
Jeśli więc pójdziemy ulicą Altstädtische Langgasse na zachód, zostawiając za sobą Gimnazjum Staromiejskie (Altstädtischen Gymnasium), zobaczymy po prawej wylot ulicy Dolny Rollberg, a w lewo będzie odchodził Zaułek Budowlany (Bauhofsgasse), który otrzymał nazwę od altstadzkiego dworu budowlanego, obecnie całkowicie oddzielonego od niego budynkiem miejskiego lombardu.
Laak na rekonstrukcji mapy miast, przedmieść i dzielnic Królewca przed ich połączeniem w 1724 roku.
Na rogu ulicy Dolny Laak i Zaułka Budowlanego stoi budynek Miejskiej Straży Pożarnej (Städtischen Feuerwehr), wyposażony według najnowszych osiągnięć techniki.
Widok na Zaułek Budowlany i Miejską Remizę Strażacką od strony ulicy Dolny Rollberg.
(Opisana jest tu okolica dzisiejszej ulicy Wiktora Hugo, przy której znajduje się kompleks sportowy „Junost'”. W tej okolicy z Królewca pozostała jedynie przepompownia wodociągowo-kanalizacyjna. Budynki dworu miejskiego i remizy podzieliły smutny los Laaku i sąsiedniego Altstadtu, zburzonych doszczętnie — przyp. red.)
Pożary gaszono dawniej głównie siłami miejscowych mieszkańców. Ponieważ jednak ani oni, ani strażacy nie mieli prawdziwego doświadczenia w walce z ogniem, opanować żywioł udawało się niezwykle rzadko. Pożary były przekleństwem Królewca, szczególnie często płonęły spichlerze portowe. Do 1773 roku w mieście nie było jednolitej służby pożarniczej. Nawet uczniów szkolono w walce z ogniem. Wszyscy mieszkańcy miasta byli podzieleni na 33 drużyny pożarnicze. Ci, którzy nie chcieli do nich wstępować, mogli się wykupić.
Katastrofalny pożar z 1811 roku skłonił magistrat do wezwania młodzieży stanu kupieckiego, by utworzyła Towarzystwo Ratowania Mienia Ruchomego (Mobiliar-Rettungsverein). Jeszcze istotniejsze przekształcenie pożarnictwa nastąpiło w 1859 roku, gdy założono miejską Zawodową Straż Pożarną (Berufs-Feuerwehr). Związek ten utworzono na wzór analogicznego w Berlinie. Na jego czele stał dyrektor, któremu podlegało dwóch brandmistrzów. Drużyna składała się z 13 oficerów i 72 szeregowych. 60 z nich było wykwalifikowanymi strażakami.
Obecnie straż pożarna w Królewcu podzielona jest na trzy oddziały: Altstadt, Löbenicht i Kneiphof (Altstadt, Löbenicht, Kneiphof). W każdym na wyłączne potrzeby straży pożarnej muszą być utrzymywane stale gotowe do wyjazdu konie. Oprócz tych trzech głównych oddziałów istnieje posterunek straży pożarnej na kolejowej stacji towarowej w porcie (Kaibahnhof). Na jego utrzymanie Królewska Kolej Wschodnia (Königl. Ostbahn) przeznacza rocznie sześć tysięcy marek. Podobny posterunek jest także na wieży zamkowej, utrzymuje go rząd.
Dla zapewnienia bezpieczeństwa pożarowego w dni przedstawień drużyny strażackie pełnią dyżur w Teatrze Miejskim.
Również osoby prywatne mogą za określoną opłatą skorzystać z usług strażaków. Wartownie oddziałów straży pożarnej połączone są ze wszystkimi dzielnicami miasta telegrafem, telefonem i automatyczną sygnalizacją pożarową pod numerem 72.
Straż pożarna oprócz swojego głównego zadania musi wykonywać niektóre rodzaje prac, przy których również potrzebni byli wykwalifikowani specjaliści. Dotyczyły one głównie budowy studni, rurociągów i innych podobnych obiektów infrastruktury. Na utrzymanie straży pożarnej w latach 1895–96 miasto przeznaczyło 109 870 marek.
Dwór Miejski Altstadtu (Altstädtische Stadthof) w Zaułku Stajennym (Stallengasse) służy utrzymaniu czystości i porządku. Dwór ma do tego wszystko, co niezbędne: konie, wozy i inny sprzęt. Służba ta zajmuje się uprzątaniem śmieci ulicznych, wszelkiego rodzaju odpadów, śniegu i lodu. Gdy nie było kanalizacji, do jej obowiązków należało także uprzątanie i wywóz nieczystości.
(Wyżej wspomniano, że dwór miejski znajdował się w okolicy kompleksu sportowego „Junost'”. Zaułek Stajenny przemianowano później na cześć słynnego poety i stał się ulicą Simona Dacha (Simon Dach Straße). Gdyby się zachowała, łączyłaby w części północnej ulice Krasnojarską i Wiktora Hugo. — przyp. red.)
Idąc dalej na zachód i znalazłszy się na ulicy Górny Laak, po prawej zobaczymy państwową szkołę ludową dla chłopców i dziewcząt (Volksschulegebäude für Knaben und Mädchen). Całkiem niedaleko od niej stoi budynek Teatru Anatomicznego, zbudowany w 1887 roku. (Szkoła stała w miejscu dzisiejszego dwunastopiętrowca nr 19, obok szkoły-liceum nr 23 przy Prospekcie Moskiewskim. Budynek Anatomii znajdował się dalej na zachód i nie zachował się — przyp. red.)
Miejska Remiza Strażacka, po prawej portowa wieża obserwacyjna straży pożarnej.
Na końcu ulicy Górny Laak znajduje się zakład Odlewni Unii (Uniongießerei), będący własnością spółki akcyjnej.
Odlewnia przy ulicy Górny Laak.
Przedsiębiorstwo założyli w 1828 roku Anglik Charles Hughes (Charles Huges) oraz kupcy Dultz (Carl August Dultz, 1794-1868), Laubmeyer (Ernst Friedrich Wilhelm Laubmeyer) i Schnell (Gustav Schnell). Zakład ten jest niezwykle ważny zarówno dla Królewca, jak i dla całych Prus Wschodnich. W 1894 roku w zakładzie pracowało 643 robotników, a także 44 urzędników, majstrów i inżynierów, przy czym liczba ta, rzecz jasna, się wahała. Obroty wyniosły 2 260 000 marek. Odlewnia wyprodukowała 29 500 cetnarów odlewów żeliwnych i 980 cetnarów odlewów metalowych. Zamawiającym dostarczono 38 parowozów. (Produkcję tę na początku XIX wieku przeniesiono w rejon Schichau. Potem przekształcono ją w stocznię. Obecnie nazywa się ona „Jantar” i nadal z powodzeniem działa — przyp. red.)
Ulice Laaku biegnące w kierunku południowym, które zaprowadzą nas nad Pregołę: Starokanałowa, Licentgrabenstraße, Nowokanałowa (Alter Graben, Licent-Grabenstraße, Neuer Graben — odpowiednio dzisiejsze ulice Jurija Sawienki, Mariupolska, Krasnojarska). Na początku XVII wieku tych ulic jeszcze nie było (w ich miejscu były rowy! — red.), były natomiast prostopadłe do nich zaułki Stajenny, Ptasi, Powroźniczy, Wodopojowy (odpowiednio Stallgasse, Vogelgasse, Reifschlägergasse, Tränkgasse), zabudowane spichlerzami i ciągnące się od Hundegattu na zachód w głąb dzielnicy. Na większości spichlerzy w tych zaułkach zachowały się dawne znaki spichrzowe (Speicher- / Handelsmarken)
(Zaułki znajdowały się w okolicy dzisiejszego kompleksu sportowego „Junost'” i nie zachowały się. Teren przedmieścia Laak, według współczesnej orientacji, zajmował rozciągnięty ze wschodu na zachód wąski pas, zajmujący połowę przestrzeni między Prospektem Moskiewskim na północy a rzeką na południu, od ulicy Wiktora Hugo na wschodzie do ulicy Generała Galickiego na zachodzie. — przyp. red.)
Zdjęcia na stronie: Bildarchiv Ostpreußen / bildarchiv-ostpreussen.de.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
