Osada na miejscu Brandenburga istniała jeszcze przed najazdem krzyżackim na te ziemie w 1246 roku. Zaraz po wyjeździe margrabiego drewniany zamek został zdobyty i spalony przez Prusów. W 1267 roku rycerze zakonni go odbudowali i wtedy też pierwszym komturem zamku został Friedrich von Holdenstete, pełniący jednocześnie urząd marszałka zakonu (1266–1269). Komturstwo brandenburskie istniało do 1499 roku i było największym w zakonie. Przez cały okres krzyżacki w dziejach Prus Wschodnich zamek uchodził za kluczowy obiekt obronny Zakonu.
Wkrótce po założeniu drewniany zamek zaatakowali zbuntowani Prusowie pod wodzą Glappa. Powstańcy opanowali niemal cały zamek, jednak przybyłemu oddziałowi krzyżowców pod dowództwem komtura Friedricha von Holdenstete udało się go odbić i uwolnić resztki załogi, które schroniły się w wieży.
W 1267 roku (według innych danych w 1269) zamek Brandenburg został jednak spalony przez Prusów. Zaraz po jego zniszczeniu margrabia brandenburski Otto III ponownie poprowadził wojsko do Prus i odbudował zamek, osadzając w nim swój oddział. W latach 1272–1290 Brandenburg przebudowano w kamieniu. Od 1322 roku w zamku przechowywano relikwię — fragment krzyża, na którym ukrzyżowano Chrystusa. W XIV wieku wzniesiono w Brandenburgu kościół, w którym w 1380 roku pochowano komtura brandenburskiego i dyplomatę zakonu na Litwie Günthera von Hohenstein. W 1408 roku w Brandenburgu działała już szkoła, w 1422 roku istniały dwa młyny, a w 1425 — trzy.
Podczas wielkiej wojny 1409–1411 w bitwie pod Grunwaldem (1410) dostał się do polskiej niewoli i został stracony komtur brandenburski Markward von Salzbach.
W latach 1415–1422 w zamku przebywał w areszcie odsunięty od władzy wielki mistrz Zakonu Henryk Reuss von Plauen / Heinrich Reuß von Plauen. W latach 1437–1438 konwent zamku Brandenburg liczył 30 rycerzy zakonnych i dwóch księży.
Kościół w Brandenburgu zbudowano na tym samym brzegu rzeki co zamek. Po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1433 roku, choć założono go jeszcze w XIV wieku.
W 1454 roku zamek Brandenburg został poważnie zniszczony w czasie wojny trzynastoletniej. W toku walk Brandenburg zajęli mieszkańcy Knipawy, którzy opowiedzieli się po stronie Związku Pruskiego. Jednak 11.04.1455 pod zamek podszedł komtur elbląski i szpitalnik Zakonu Henryk Reuss von Plauen, a złożona ze stronników Związku Pruskiego załoga skapitulowała przed jego oddziałem bez walki. 04.04.1456 zamek został ostrzelany z okrętów należących do zbuntowanego Gdańska, przy czym na przedzamczu wybuchły pożary. Ale już w tym samym 1456 roku zamek w zasadzie odbudowano. Ogólnie jednak wojna trzynastoletnia doszczętnie zrujnowała komturstwo brandenburskie i doprowadziła jego gospodarkę do upadku.
W latach 1467–1499 komtur brandenburski pełnił jednocześnie urząd wielkiego szpitalnika zakonu.
W 1513 roku wielki mistrz zakonu Albrecht Brandenburski nadał osadzie pod murami zamku prawo wolnego handlu.
Po raz kolejny Brandenburg ucierpiał podczas „wojny jeźdźców” (1519–1521). 23.05.1520 Brandenburg obległy wojska polskie, a flota Gdańska zablokowała go od strony zalewu. Podczas dwudniowego oblężenia, w którym oblegający użyli artylerii, pozbawiona dział załoga Brandenburga skapitulowała na honorowych warunkach i opuściła zamek z bronią i chorągwiami. Po rozejmie na początku lipca 1520 roku Brandenburg znów został zajęty, tym razem przez gdańszczan. Dopiero w lutym 1521 roku wojskom Albrechta udało się oczyścić Brandenburg i okoliczne ziemie z armii polskiej. Po zakończeniu wojny zamek Brandenburg po raz kolejny odbudowano, tracąc przy tym część przedzamcza.
Po sekularyzacji Zakonu w 1525 roku zamek aż do 1752 roku był siedzibą zarządcy amtu Brandenburg.
Pocztówka „Pozdrowienia z Brandenburga”.
W 1604 roku w osadzie przy zamku Brandenburg było 50 gospodarstw i 7 karczm. Podczas epidemii w 1629 roku w Brandenburgu przebywał elektor Jerzy Wilhelm wraz ze świtą. W 1655 roku zamek Brandenburg odwiedził elektor Fryderyk Wilhelm z małżonką. W latach 1716–1732 w Brandenburgu stacjonował 12. pułk kirasjerów. W 1725 roku Brandenburg otrzymał herb, lecz praw miejskich nigdy nie uzyskał — zamiast tego nadano mu status „wsi targowej” (Matktdorf). W tym samym 1725 roku urządzono przy Brandenburgu port dla statków, zmodernizowany w 1884 roku. W 1776 roku zaczęto rozbierać skrzydła zamku Brandenburg na materiał budowlany.
W czasie wojen napoleońskich, 05.01.1813, w Brandenburgu zgromadziły się wycofujące się wojska marszałków Francji Macdonalda (1765–1840) i Neya (1769–1815) w sile około 10 000 żołnierzy, dysponujące zaledwie ośmioma działami. Francuzi byli zdemoralizowani i słabo uzbrojeni, wielu było wśród nich chorych i rannych. Obawiali się ponadto, że zostanie im odcięta droga odwrotu. Oddział generała majora I.I. Dybicza-Zabałkańskiego zablokował nieprzyjaciela w Brandenburgu, doczekał się posiłków i z walką wyparł Francuzów z miejscowości.
W 1817 roku, przy budowie drogi wzdłuż Zalewu Wiślanego / Frisches-Haff (Zatoka Kaliningradzka), zbudowano w Brandenburgu żelazny most na rzece Frisching (Prochladnaja).
W XIX wieku Brandenburg składał się z dwóch jednostek administracyjnych: domeny Brandenburg / Brandenburg Domäne oraz wsi Brandenburg Flecken (później Klein Brandenburg).
Wieś Brandenburg Flecken tworzyła od 1818 roku gminę wiejską w powiecie Heiligenbeil (Mamonowo) i należała do parafii Brandenburg. Dzieliła się na części: Oberflecken (część wsi na północ od rzeki Frisching, głównie wokół zamku), Unterflecken (część wsi na południe od rzeki Frisching) oraz Brandenburg Damm (część wsi między ujściem rzeki Frisching a jej niewielkim rozlewiskiem. Ponadto do gminy Brandenburg Flecken należały mała wioska Regienenhof (Woronowo, część) oraz wybudowania (Abbauten). W 1871 roku w gminie Brandenburg Flecken było 114 domów mieszkalnych, w których mieszkało 330 rodzin i 16 osób samotnych. Przy tym w samej wsi Brandenburg znajdowało się 107 domów mieszkalnych, dwa domy należały do Regienenhof (Woronowo, część), a pięć przypadało na wybudowania. 11.06.1874 gminę wiejską Brandenburg Flecken włączono do utworzonego Amtsbezirku Brandenburg (od 1935 Amtsbezirk Brandenburg (Frisches Haff)). Pierwszym zarządcą Amtsbezirku w latach 1874–1884 został właściciel hotelu i powiatowy inspektor podatkowy Thiel. W późniejszym okresie mieszkańcy wsi sprawowali ten urząd w latach 1904–1908 (właściciel ziemski Dornbusch) oraz (prawdopodobnie) od 1933 roku (burmistrz Tobien).
30.09.1928 gminy Klein Brandenburg (Uszakowo) i Klein Hoppenbruch (Uljanowka) oraz okręg dworski domena Brandenburg (Uszakowo) bez folwarku Kranzberg połączono w nową gminę wiejską Brandenburg.
Drewniany most na rzece Prochładnej, prowadzący od ul. Nabierieżnej do „Uszakowskich Stoczni” (nie zachował się).
Do 1929 roku w skład gminy wiejskiej Brandenburg oprócz samej wsi i majątku Brandenburg wchodziły również wsie Königlich Tengen (od 1928 Tengen, 54°36'18'' N, 20°17'44'' E), Korschenruh (Ładygino), Reginenhof (Woronowo, część) oraz folwark Kainen (Woronowo, część).
Domena Brandenburg tworzyła od 1867 roku obszar dworski w powiecie Heiligenbeil (Mamonowo). W skład obszaru dworskiego Domena Brandenburg oprócz samego zamku wchodziły folwarki Kranzberg (od 1928 Cranzberg, 54°34'47'' N, 20°19'09'' E) i Cainen (od 1912 Alt Cainen1, Woronowo, część). Ten ostatni często nazywano też w skrócie Kainen. Domena Brandenburg należała do parafii Brandenburg. W 1871 roku obszar dworski Domena Brandenburg liczył 18 domów mieszkalnych, w których mieszkała 41 rodzina. W samym majątku Brandenburg było przy tym osiem domów, a na każdy z folwarków przypadało po pięć domów. 11.06.1874 obszar dworski Domena Brandenburg włączono do nowo utworzonego okręgu urzędowego Brandenburg. Mieszkańcy domeny Brandenburg sprawowali urząd naczelnika okręgu urzędowego w latach 1884–1904 (Oberamtmann i Amtsrat Rosenow) oraz od 1908 roku, prawdopodobnie do 1933 (administrator, dzierżawca majątku i Oberamtmann Rosenow).
W 1879 roku do obszaru dworskiego Domena Brandenburg należało 1030 ha ziemi. Roczny czysty dochód majątku wyniósł 20 934 marki.
30.09.1928 obszar dworski Domena Brandenburg zlikwidowano i (bez folwarku Kranzberg) włączono do nowej gminy wiejskiej Brandenburg. W 1932 roku majątek państwowy Brandenburg dysponował 379 ha ziemi, w tym: grunty orne — 182 ha, łąki — 55 ha, pastwiska — 110 ha, las — 6 ha, sady i ogrody — 14 ha, wody — 6 ha. W gospodarstwie było 43 konie, 200 sztuk bydła (w tym 65 krów) i 80 świń. Dzierżawcą majątku był Emil Michell.
Okręg urzędowy Brandenburg
11.06.1874 w powiecie Heiligenbeil (Mamonowo) utworzono okręg urzędowy nr 2 Brandenburg, w skład którego weszły dwie gminy wiejskie: Brandenburg Flecken (Uszakowo) i Klein Hoppenbruch (Uljanowka), a także dwa obszary dworskie: Domena Brandenburg (Uszakowo) i leśny obszar dworski Brandenburger Heide, Forst (Nowo-Moskowskoje, część, 54°34'11'' N, 20°12'57'' E). Do okręgu należał również młyn Brandenburg (Mühle Brandenburg).
Droga z Brandenburga (Uszakowa) w kierunku Ludwigsortu (Ładuszkina).
21.08.1877 młyn Brandenburg utracił samodzielny status i wszedł w skład obszaru dworskiego Domena Brandenburg.
Dzieci kąpią się przy moście na rzeczce Prochładnej (Frisching).
Do 1908 roku leśny obszar dworski Brandenburger Heide przemianowano na leśny obszar dworski Preußisch Eylau, Forst.
30.09.1928 gminy Klein Brandenburg (Uszakowo), Klein Hoppenbruch (Uljanowka) oraz obszar dworski Domena Brandenburg (Uszakowo) połączono w nową gminę wiejską Brandenburg. Wówczas też folwark Kranzberg przeszedł do gminy wiejskiej Schoyschen (od 1938 Schoschen) z okręgu urzędowego Pokarben. 15.11.1928 leśny obszar dworski Preußisch Eylau rozwiązano, a jego północna część weszła w skład gminy wiejskiej Brandenburg. Okręg urzędowy Brandenburg składał się odtąd z jednej gminy wiejskiej Brandenburg i jego skład nie zmienił się już do 1945 roku.
Od 1928 roku gmina wiejska Brandenburg obejmowała domenę Brandenburg, wsie: Klein Brandenburg (Uszakowo), Tengen, Korschenruh (Ładygino), Klein Hoppenbruch (Uljanowka), Reginenhof (Woronowo, część), folwark Alt Kainen z Neu Kainen (Woronowo, część) oraz leśniczówkę Brandenburger Heide (Nowo-Moskowskoje, część). Przed wojną we wsi Brandenburg działała mleczarnia.
13 marca 1945 roku 16 Gwardyjska Dywizja Strzelecka (gen. mjr M.A. Pronin, 1892–1978) z 26 Gwardyjskiego Korpusu Strzeleckiego 11 Armii Gwardii rozpoczęła walki o opanowanie Brandenburga, przecięła szosę Brandenburg–Królewiec i 17.03.1945 zajęła tę miejscowość. Do 20.03.1945 oddziały 36 Gwardyjskiego Korpusu Strzeleckiego (gen. por. P.K. Koszewoj, 1904–76) dotarły do zalewu.
17.06.1947 Brandenburg przemianowano na osiedle Uszakowo. Wtedy też utworzono Uszakowską radę wiejską, jednak jej administracja do lipca 1947 r. mieściła się w Pinnau (od 17.11.1947 Zielonowo), po czym przeniosła się do Uszakowa. Uszakowska rada wiejska do 1962 roku należała do rejonu ładuszkińskiego, a później — do bagrationowskiego.
Kiwon naftowy w Uszakowie — tutaj wydobywa się ropę.
W 1955 roku w osiedlu było 86 domów i działała szkoła. W 1965 roku Uszakowską radę wiejską rozwiązano, a samo osiedle Uszakowo weszło w skład Nowomoskowskiej rady wiejskiej. W 2022 roku w osiedlu znajduje się około 370 domów mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej, przedszkole, biblioteka oraz punkt felczersko-położniczy. Działa przedsiębiorstwo remontujące małe jednostki pływające „Uszakowskie Stocznie”. Na bazie dziecięcego obozu wypoczynkowego otwarto centrum rozwoju dzieci uzdolnionych. W osiedlu są sklepy spożywcze i lokal gastronomiczny.
Zabytki: ruiny zamku Brandenburg, ruiny kościoła z XIV w., mogiła zbiorowa żołnierzy radzieckich (575 osób, pomnik z 1950), grodzisko Lenzenberg (54°36'27'' N, 20°12'53'' E). W latach 1240–60 znajdował się tu drewniano-ziemny zamek zakonu krzyżackiego. Według Piotra z Dusburga w 1260 roku wójt Natangii i Warmii Volrad zaprosił do zamku na rokowania i ucztę przedstawicieli pruskiej starszyzny, a w nocy spalił zamek wraz z pogrążonymi we śnie pruskimi wodzami. Na miejscu zamku widoczne są pozostałości fos i wałów.
Dynamika liczby ludności: 1984 – 310, 2002 – 864, 2010 – 812 mieszkańców.
Informacje dodatkowe
Dynamika liczby ludności gminy Brandenburg Flecken / Brandenburg: 1867 – 1565, 1871 – 14342, 1885 – 1387, 1905 - 1274, 1925 – 1250, 1939 – 1595 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności obszaru dworskiego Brandenburg: 1867 – 261, 1871 – 214, 1885 – 291, 1905 – 247, 1910 – 245 mieszkańców.
Struktura ludności obszaru dworskiego Brandenburg: ewangelicy – 208, katolicy – 6, dzieci poniżej 10 lat – 78, piśmienni – 85 (63%), obłąkani – 1.
Struktura ludności gminy wiejskiej Brandenburg Flecken w 1871: ewangelicy – 1428, wyznawcy judaizmu – 6, dzieci poniżej 10 lat – 348, piśmienni – 773 (72%), głuchoniemi – 6, obłąkani – 8.
Struktura ludności Königlich Tengen w 1871: wszyscy 32 mieszkańcy – ewangelicy, dzieci poniżej 10 lat – 6, piśmienni – 19 (73%).
Dynamika liczby ludności Königlich Tengen: 1867 – 34, 1871 – 32, 1885 – 32, 1905 – 50, 1910 – 52 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Korschenruh: 1905 – 47 mieszkańców.
Dynamika liczby ludności Reginenhofu: 1871 – 27, 1905 – 22 mieszkańców.
Liczba ludności Kranzbergu: 1871 – 34 mieszkańców.
Liczba ludności Kainen: 1871 – 86 mieszkańców.
Skład parafii Brandenburg: Albehnen (Gorki), Brandenburg (Uszakowo), Dümpelkrug (54°38'28'' szer. pn., 20°17'59'' dł. wsch.), Friedrichshof (54°35'48'' szer. pn., 20°19'07'' dł. wsch.), Honigbaum (54°36'53'' szer. pn., 20°18'51'' dł. wsch.), Klein Hoppenbruch (Uljanowka), Kamnicken (54°36'30'' szer. pn., 20°20'23'' dł. wsch.), Korschenruh (Ładygino), Kranzberg (54°34'47'' szer. pn., 20°19'09'' dł. wsch.), Morken (54°36'02'' szer. pn., 20°20'06'' dł. wsch.), Pinnau (Zielenowo), Pokarben (54°36'39'' szer. pn., 20°18'02'' dł. wsch.), Reginenhof (54°36'13'' szer. pn., 20°16'36'' dł. wsch.), Schoischen (od 1938 Schoschen, 54°36'01'' szer. pn., 20°19'39'' dł. wsch.), Tengen (54°36'18'' szer. pn., 20°17'46'' dł. wsch.), Wedderau (Razdolnoje, część).
___________________
1 – później tworzył podwójny folwark Alt Cainen mit Neu Cainen (od 1938 Alt Kainen mit Neu Kainen, Woronowo, część).
2 – w tym w samej wsi Brandenburg Flecken 1383 mieszkańców, na wybudowaniach 24 mieszkańców.
Zdjęcia na stronie: Bildarchiv Ostpreußen / bildarchiv-ostpreussen.de, Michaił Ogorodnikow.
Przetłumaczono z języka rosyjskiego przy pomocy AI (Claude, Anthropic), październik 2026 r.
